Video: Julia de Bruin | Audio: Lieske Brinkhuis

Op Valentijnsdag nemen veel mensen de tijd om iets liefs te doen voor hun partner, maar fractieleider Rob Jetten van D66, greep deze dag aan als een kans om voor gelijkheid te pleiten. Op dit moment moeten mannen die seks hebben met andere mannen 12 maanden wachten voordat zij bloed mogen doneren. Heteroseksuelen mogen na seks gelijk weer bloed doneren. Bloedbank Sanquin heeft na de oproep van Jetten toegezegd de regel voor homo- en biseksuelen te versoepelen naar 4 maanden per juli 2019.

Voor 2015 was het voor mannen die ooit anale seks hebben gehad met een andere man permanent niet toegestaan om bloed te doneren. Sanquin, een non-profit organisatie die de bloedvoorziening in Nederland verzorgt, zegt daar een goede reden voor te hebben gehad: bij mannen die anale seks hebben is de kans groter dat zij een bloed overdraagbare aandoening of ziekte met zich meedragen. Uit onderzoek waar Sanquin zelf jarenlang mee bezig is geweest, blijkt dat het risico niet zo groot is als in eerste instantie werd gedacht. Daarom zal Sanquin deze regel na goedkeuring van minister van Volksgezondheid Bruno Bruins wijzigen. Naar verwachting geldt de nieuwe regel vanaf juli 2019.

Het vreemde, en volgens Jetten het kwalijke aspect, is dat Sanquin aan heteroseksuelen nauwelijks vragen stelt over hun seksleven en condoomgebruik. Het lijkt er dus op dat de organisatie niet in detail kijkt naar hoe actief iemand is op seksueel gebied, maar naar de geaardheid van donoren.

“Laten we in ieder geval de eerste stap zetten naar een ‘wachttijd’ van drie maanden. Dat lijkt ons het minste wat we kunnen doen op weg naar volledige acceptatie en gelijkheid.” Dat stellen fractievoorzitter Rob Jetten en europarlementariër voor D66 Sophie in ‘t Veld in een opiniestuk in het AD. Woordvoerder Janne Gerritsen van D66 bevestigt dat de partij vooraf is ingelicht over dit statement en dat D66 volledig achter het statement van hun fractieleider staat. Gerritsen laat weten dat D66 tevreden is met de nieuwe regels bij Sanquin. De kwestie lijkt volgens D66 nu opgelost: “We zijn blij dat er een einde is gekomen aan de discriminatie en hopen dat meer mensen nu bloed zullen doneren.”

De seksuele geaardheid van de donor is niet het enige waar op gelet wordt door de medewerkers van bloedbank Sanquin bij de aanmelding voor een bloeddonatie. Zo moet een donor tussen de 18 en 65 jaar zijn bij de eerste donatie en niet na 1980 een bloedtransfusie hebben ontvangen. Logischerwijs mag je ook geen bloed doneren als je ooit drugs hebt gespoten.

Jetten stelt dat er een groot tekort aan bloeddonors is in Nederland. Merlijn van Hasselt, woordvoerder van Sanquin, ontkent dat. “Er is geen tekort aan bloeddonoren, maar er zijn veel meer vrouwelijke dan mannelijke bloeddonors. Daarbij mogen mannen vaker bloed geven dan vrouwen. Mannen mogen namelijk vijf keer bloed geven en vrouwen maar drie keer op jaarbasis. Daarom zijn mannen voor ons aantrekkelijker.” Wij spraken met een homoseksuele man die vroeger wel bloeddonor was, maar nu niet meer.

Van Hasselt heeft in juni 2018 in het NRC aangegeven dat hij voor strengere regels voor risicogroepen is. Dus gaat het recht op veilig bloed volgens de woordvoerder voor het recht op gelijke behandeling. Dat vinden ook het College voor de Rechten van de Mens en het hoogste Europese gerechtshof. Onze redacteuren gingen langs bij Sanquin om Van Hasselt zelf wat vragen te stellen over bloeddonorschap. Ook bezochten ze het Ikazia Ziekenhuis in Rotterdam om coassistent Chirurgie Maartje Langeveld te vragen waar een ziekenhuis donorbloed voor nodig heeft.

De woordvoerder van belangenorganisatie van de Nederlandse LHBTI-gemeenschap COC noemt de nieuwe regels nog steeds teleurstellend. Sanquin blijft volgens hem onnodig discrimineren. Het COC wil dat de bloedbank niet kijkt naar de geaardheid van donors, maar naar de seksuele activiteit van alle donoren. COC-voorzitter Astrid Oosenbrug heeft minister van Volksgezondheid Bruins, de Tweede Kamer en Sanquin opgeroepen om snel te zorgen dat juist risicogedrag het criterium wordt voor bloeddonaties in plaats van seksuele geaardheid.