Tijdens afgelopen Koningsdag werd in heel Nederland zoals elk jaar de verjaardag van de koning groots gevierd. Daarbij leek naast het koekhappen en spijkerpoepen een nieuwe traditie geboren: lachgas. Rondom verschillende festiviteiten in heel Nederland kon je voor zo’n twee of drie euro een ballonnetje kopen die uit een gasfles of patroon getapt werd. De partydrug is legaal, valt sinds 2016 onder de Warenwet en mag daardoor vrij verkocht worden. Maar is lachgas wel zo onschuldig als het lijkt?

Het gebruik van lachgas lijkt de laatste jaren sterk toegenomen. Waar eerder vooral uitgaande jongeren de partydrug gebruikten, wordt het nu ook vaker gezien bij andere groepen, zoals jongeren op straat of rond schoolpleinen. Ook heeft de verkoop van lachgas op evenementen en feesten een enorme vlucht genomen sinds het middel onder de Warenwet valt, en niet meer onder de Geneesmiddelenwet. Volgens een factsheet van het Trimbos-instituut, het landelijk Nederlands kennisinstituut voor geestelijke gezondheids- en verslavingszorg, is lachgas, ook wel distikstofmonoxide genoemd, een kleurloos, zoet-smakend gas. Het wordt al vanaf eind 18e eeuw in de geneeskunde gebruikt om patiënten kortdurend onder narcose te brengen. Maar dit is tegenwoordig verminderd door nieuwere, verbeterde technieken.

Lachgas wordt recentelijk voor recreatief gebruik geïnhaleerd via een ballon. Het geeft de gebruiker een korte, gelukzalige roes door zuurstofgebrek in de hersenen. Er is sprake van bewustzijnsdaling die volgens Trimbos lijkt op dronkenschap. Lachgas verlaat het lichaam zeer snel; zodra de inname wordt gestopt, verdwijnt het effect binnen 5 minuten. De drug kan echter tijdens het gebruik ook negatieve effecten hebben zoals hoofdpijn, misselijkheid en duizeligheid. Daarnaast waarschuwt het Trimbos-instituut voor lachgasgebruik in de auto. Afgelopen maand gebeurden meerdere ongelukken, vermoedelijk na het gebruik van lachgas. Ook de politie komt steeds vaker grote hoeveelheden lachgas tegen die worden vervoerd in auto’s.

Desalniettemin is er een breed scala aan aanbieders van lachgas in de detailhandel, groothandel, online en met bezorgdiensten. Je belt een koerier en die staat binnen een vijftien minuten voor je deur. De gemakkelijke beschikbaarheid wordt volgens Trimbos gezien als een belangrijke factor in de populariteit van lachgas bij jongeren en draagt eraan bij dat zij de drug als ‘normaal’ beschouwen. Het ooit-gebruik van lachgas ligt ook het hoogst in de doelgroep 15 tot 35 jaar met 54% in 2016, blijkt uit het Grote Uitgaansonderzoek.

De opkomende trend van de drug bij evenementen en festivals was ook op Koningsdag zichtbaar. Op de Dam klonk voortdurend het gesis van ballonnen die werden opgeblazen en straten lagen bezaaid met lachgasballonnen en -patronen. De dag verliep niet zonder slag of stoot. Tientallen mensen in Amsterdam raakten onwel door overmatig gebruik van de partydrug. Onder andere in Hoorn en Alkmaar was het daarom tijdens Koningsdag verboden om het spul te verkopen. “Het gebruik van lachgas kan door andere bezoekers als aanstootgevend worden ervaren. In een menigte kan het een aanleiding zijn voor valpartijen, botsingen en irritaties”, aldus de Alkmaarse Uitvoeringsregels Evenementen 2019. Ook een week later werd op veel Bevrijdingsfestivals het gebruik van lachgas niet toegestaan.

De vraag is nu waar deze opkomende populariteit van lachgas vandaan komt en welke kanttekeningen bij de drug te plaatsen zijn. Want wat zijn eigenlijk de gevaren ervan op lange termijn? We spraken hierover met Laura Nijkamp, onderzoekster en adviseur lokaal middelenbeleid jongeren en riskant gedrag aan het Trimbos-Instituut. Zij doet onder andere onderzoek naar gebruik, gebruikers en de markt van lachgas.

Verschillen zijn er vooral in de handhaving van de lachgasmaatregelen. Waar sommige festivals samenwerken met handhavers of beveiligers inhuren voor controle, nemen andere organisaties een passievere houding aan. Ze controleren niet actief, maar spreken bezoekers alleen aan bij overlast. Bij overlast van lachgasgebruik op straat hebben handhavers namelijk weinig juridische middelen om het gebruik aan te pakken. Gemeenten worstelen hiermee en vragen nu de landelijke politiek om dit te reguleren in een landelijk beleid. Maar politici willen eerst zeker weten wat de risico’s zijn van de consumptie van lachgas en twijfelen over de uitvoerbaarheid van een verkoopverbod of leeftijdsgrens.

Echter is er door alle recente gebeurtenissen en de groeiende populariteit wel zorg bij het kabinet over het lachgasgebruik, onder andere bij staatssecretaris Paul Blokhuis van Volksgezondheid. Uit eerder onderzoek bleek dat de risico’s voor de meeste gebruikers meevallen. Zeker als je het afzet tegen alcohol of andere drugs. Maar nu de groep met gebruikers flink is gegroeid, is nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut een noodzaak. Wat uit hun risicoanalyse naar voren zal komen, wordt deze zomer bekend.