In Nederland horen we af en toe berichten over de vergrijzing. Maar dat is niks vergeleken met Spanje. Het land vergrijst het meeste van alle Europese landen en dat is voor economen reden voor grote zorgen. Over tien jaar is een kwart van de Spaanse bevolking 65 jaar of ouder en in 2050 is één op de drie Spanjaarden 65 plus. Maar wat kan de regering daar aandoen en moet Europa daar ook een handje bij helpen?

“Het geboortecijfer is vrij laag in Spanje, dus daardoor zijn er zoveel ouderen in het land”, is de simpele reden volgens Spanje deskundige Eric Storm. “Daarnaast leven Spanjaarden ontzettend lang. Dat schijnt te maken te hebben met het eten wat zij daar eten, de redelijke gezondheidszorg en de bevolking beweegt vrij veel.”

Er is op dit moment sprake van twee verschillende fenomenen. Er worden als eerste niet genoeg kinderen geboren en daarnaast trekken veel mensen naar de stad toe. Daarom zijn er nu al hele dorpen leeggelopen. Dat zijn volgens Storm ook de redenen waarom Nederland nog niet met een enorme vergrijzing te maken heeft. “In Spanje zijn de afstanden heel groot tussen de stad en het dorp. Nederland is maar een klein landje, dus daarom trekken we hier minder snel naar de steden. Al is dat fenomeen ook al jaren aan de gang, maar in mindere mate dan in Spanje. Daar is de situatie voor mensen op het platteland echt sterk aan het verslechteren.”

Het is voor de Spanjaarden tijd om in actie te komen, bijvoorbeeld door de pensioenen te verhogen. Maar daar ligt ook gelijk het probleem, want dat is geregeld met het zogenoemde ‘omslagstelsel’. “Zij hebben niet, zoals hier in Nederland, decennia lang pensioenen opgebouwd. Al het geld wat wordt ingelegd, gaat direct naar de bestaande gepensioneerden. Nu zijn er nog meer werkenden dan mensen die van hun pensioen genieten, maar die ratio gaat nu snel veranderen.” Daarnaast hebben de generaties die de komende tijd van hun ouderdomsvoorziening mogen genieten, recht op een hoger pensioen, want zij hebben meestal een hogere opleiding gedaan en daarmee automatisch een betere baan gekregen dan de oudere generatie.

De meningen in de politiek zijn op dit moment erg verdeeld over het pensioenstelsel. Bij de laatste verkiezingen wonnen de social-democraten, PSOE, en zij kunnen nu hun belangen gaan doorvoeren volgens de Spanje deskundige. “Zij zijn er eigenlijk voor om de belastingen te verhogen en dan vooral voor de rijken. De pensioenen willen zij ook mee laten stijgen, maar zodra er weer een andere partij aan de macht komt, kan dit weer helemaal anders worden.”

Voorlopig lijkt dit alleen niet te veranderen, want PSOE won eveneens de Europese verkiezingen in Spanje met een ruime meerderheid. Het is een kwestie van tijd dat ook in Europa veel landen in extreme mate te maken krijgen met de vergrijzing. In China mochten mensen op een gegeven moment niet meer dan één kind ter wereld brengen. Is zo’n systeem in Europa, en te beginnen met Spanje, ook niet handig, alleen dan om verplicht twee of meer kinderen voort te brengen?

“Dat is nu nog niet aan de orde. Dat komt eventueel pas in een later stadium, maar er zijn wel pogingen om het geboortecijfer omhoog te krikken. In Hongarije krijgen mensen bij een derde kind duizenden euro’s subsidie van de overheid. In Polen is de kinderbijslag flink de lucht in gegaan óf Spanje kan denken aan het Zweedse model om de kinderopvang te verbeteren.”

Maar voordat daar eventueel aan gedacht kan worden, moet Spanje zelf eerst het opvoeden van kinderen goedkoper maken, want daar ligt ook een drempel voor veel Spanjaarden. “Mensen willen toch het beste voor hun kind over hebben, maar dat gaat dan niet zo snel. Daarnaast zijn de salarissen relatief laag, dus veel mensen stellen het krijgen van kinderen uit of hebben zelfs moeite om te gaan samenwonen.”

De andere optie die Spanje heeft, zijn de migranten. Maar dat is al geprobeerd en levert tot nu toe weinig succes op. “Er zijn veel Zuid-Amerikanen naar Spanje gekomen. Er zijn vrij makkelijk paspoorten uitgedeeld aan migranten of mensen die een verre afstammeling zijn van een Spanjaard.”

Spanje hoopt daarnaast op steun vanuit Europa. Ze hebben al eerder veel steun verleend aan Spanje. De Spaanse infrastructuur is daarbij enorm verbeterd de afgelopen dertig jaar, maar dat is niet voldoende. “Europa moet een nog actiever beleid voeren om jongeren terug te laten keren in het dorp. Dat speelt namelijk in heel Europa. Het probleem van de pensioenen moet Spanje eerste zelf maar eens proberen op te lossen”, vindt Storm.