Bij de Europese Parlementsverkiezingen van 2014 in Duitsland lieten de regeringspartijen CDU (Christlich Demokratische Union Deutschlands) en SPD (Sozialdemokratische Partei Deutschlands)  de andere partijen qua zetelaantallen ver achter zich. Dit jaar verliep het anders. Bij de verkiezingen van afgelopen zondag gingen Grünen (De Groenen) namelijk de SPD voorbij en kwamen ze zelfs met 21 zetels dicht in de buurt van de 23 zetels van de CDU. Ook de nationaal-rechtse partij AfD (Alternative für Deutschland) krijgt ten opzichte van 2014 meer zetels, maar wel minder dan van ten voren verwacht werd. 

De AfD eindigde met 11,5 procent van de stemmen als vierde partij en ze behaalden elf zetels. Omdat ze in de Bondsdag, het parlement van Duitsland, de derde partij zijn, werd er verwacht dat hun winst groter zou zijn. Vooral in het oosten van Duitsland deed de partij het goed, zo werden ze in de deelstaten Saksen, Brandenburg en Thüringen de grootste partij (zie afbeelding 1). De voorzitter van de partij, Jörg Meuthen, heeft al laten weten dat de partij wil meeregeren mocht ze bij de deelstaatverkiezingen de grootste worden. Of dit mogelijk is, is nog maar de vraag, want tot nu toe is er nog geen één partij geweest die heeft willen samenwerken met de AfD. 

Vergroot

Schermafbeelding-2019-05-29-om-19.07.13

Tagesschau

Het rechts-nationalistische karakter van de partij zorgt voor ophef in Duitsland. Zo gingen er een week voor de Duitse verkiezingen tienduizenden Duitsers de straat op om te protesteren tegen nationalisme en een internationale ruk naar rechts. Ook wilde een Duitse publieke omroep, de ARD, een reclamefilmpje van de rechts-nationalistische partij NDP niet uitzenden omdat er stevige kritiek wordt geuit op massa-immigratie. Later bepaalde de rechter dat het filmpje toch moest worden uitgezonden. 

CDU blijft de grootste, maar het feest wordt gevierd door de Grünen
De partij van de Grünen was de enige die de AfD nog kon voorblijven op het gebied van zetelwinst: ze wonnen tien zetels meer dan in 2014, waardoor hun totaal nu op 21 zetels komt (zie Afbeelding 2). Vooral in de grote steden (zie afbeelding 1) en onder jongeren deed de partij het goed. De Duitse media praat dan ook over een groeiende generatiekloof tussen jong en oud. Voorafgaand aan de verkiezingen waren het namelijk vooral de jongeren die de straten opgingen om te demonstreren tegen het klimaatbeleid van Angela Merkel. Volgens de peilingen van Tagesschau was voor 88 procent van de Grünen-stemmers het  klimaat- en milieubeleid de belangrijkste reden om op de partij te stemmen.

Vergroot

Schermafbeelding-2019-05-29-om-19.17.22

Tagesschau

Net als bij de verkiezingen in 2014, kwam de CDU als grootste partij uit de bus. Wel verloren de partij zes zetels, wat als een hard verlies wordt gezien. Deze christendemocratische partij van Angela Merkel bemant het midden van het politieke spectrum in Duitsland. Er waren bij deze verkiezingen dus nog steeds veel kiezers die niet kozen voor een experiment met meer linkse of rechtse partijen, maar voor een politieke middenweg kozen. Ondanks dit feit zijn opnieuw geruchten ontstaan over een vervroegd aftreden van Merkel in de Duitse media. De Bondskanselier gaf in november 2018 aan dat ze zich niet verkiesbaar zou stellen bij de volgende verkiezingen, maar nog wel haar ambtstermijn af zou maken. 

‘Die Zerstörung der CDU’ 
Een YouTube-filmpje dat een paar dagen voor de Europese verkiezingen verscheen, kan een andere reden zijn voor het zetelverlies van de CDU. De bekende YouTuber Rezo (zie afbeelding 3) plaatste namelijk een video online getiteld ‘Die Zerstörung der CDU’, oftewel ‘De vernietiging van de CDU’. In het filmpje, dat inmiddels al meer dan dertien miljoen keer bekeken is, opent Rezo onder anderen de aanval op het Duitse klimaatbeleid, het onderwijsbeleid en de kloof tussen arm en rijk.

Vergroot

Schermafbeelding-2019-05-29-om-23.19.17

YouTube

Een aantal dagen na de verschijning van het filmpje van Rezo, verscheen er nog een filmpje waarin negentig andere YouTubers opriepen om niet op CDU, CSU of SPD te stemmen. Een reactie van de CDU op deze bleef (te) lang uit. Volgens verschillende media laat dit zien dat de CDU veel moeite heeft om de jongere kiezers te bereiken. Als klap op de vuurpijl vroeg CDU-leider Annegret Kramp-Karrenbauer zich de maandag na de verkiezingen openlijk af of dit soort uitingen op social media niet aan banden moeten worden gelegd. Veel mensen reageerden hier verontwaardigd op: het zou namelijk leiden tot censuur en de persvrijheid zou in gevaar komen. 

We praten met Marja Verburg, historicus en Duitslandkenner, over de verkiezingsuitslag in Duitsland.