Uit cijfers van het rapport Staat van het Onderwijs 2017 van de Onderwijsinspectie blijkt dat 13.000 kinderen de basisschool verlaten zonder het rekenen goed onder de knie te hebben. De meningen over de oorzaken en verdere aanpak zijn verdeeld. Professionals binnen de onderwijssector geven hun mening.

Woordvoerder Bart van de Berg van de Onderwijsinspectie zegt: “Wat wij als het ware doen is agenderen. Vervolgens is het aan de politiek en de scholen om daar wel of niet iets mee te doen.” Zo is bijvoorbeeld te zien dat de rekenprestaties op lange termijn dalen. “In 2017 beheerste 52 procent van de jongens en 43 procent van de meisjes het streefniveau. Dat betekent dat we nog best ver achterlopen op de ambitie dat 65 procent van de leerlingen het streefniveau haalt”, zegt van de Berg.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldt dat de onderwijssector op de markt flink gestegen is. De cursus Foutloos Rekenen is ook een particuliere institutie die cursussen aanbiedt om basisschoolkinderen te ondersteunen. Steeds meer ouders stappen naar deze institutie toe, in de hoop het rekenniveau van hun kind(eren) vooruit te zien gaan. Directeur en wiskundige Aydin Cihangir: “Ons aantal cursisten verdubbelt elk jaar. Dat kun je dus wel een exponentiële toename noemen.”

Volgens Cihangir is de cursus Foutloos Rekenen een goede oplossing voor ieder kind, ongeacht het rekenniveau. De docenten van de cursus Foutloos Rekenen bieden hierbij per leerdoel een algoritme aan, een vaste manier om de som mee op te lossen. “Dat algoritme werkt altijd en het is de bedoeling dat dit een deel van je onderbewustzijn wordt zodat je het zonder nadenken kunt uitvoeren. Vlot én foutloos, maar wel met achter elke stap een logische verklaring die je ook begrijpt.” Per rekenonderdeel verschilt het of de cursus gebruik maakt van een traditioneel of een nieuwerwets algoritme.

Nicole Engel uit Ulft heeft haar eigen bijles praktijk, ze ondersteunt basisschoolkinderen en scholieren waar nodig. Gijs Berendsen heeft al van jongs af aan moeite met rekenen en stapte enkele jaren geleden naar Nicole voor hulp.

Meester en rekenspecialist Berrie van den Bovenkamp van basisschool De Witte Vlinder in Arnhem geeft 32 jaar les in het basisonderwijs en heeft het rekenonderwijs flink zien veranderen. “De laatste jaren werd ontdekkend leren geïntroduceerd, hier ben ik geen voorstander van. Voor de leerlingen die sterker zijn is dit op een leuke wijze uitdagend, maar de anderen bouwen hiermee een achterstand op.” Cihangir is het hier mee eens. “Bij het ontdekkend leren moeten de kinderen zelf opgaves maken en door de regelmaat te ontdekken, moeten ze zelfs tot conclusies komen. Het overgrote deel van de leerlingen (ongeveer 70 procent) kan en wil dit niet. En dat is helemaal terecht want lang niet iedereen heeft een wiskundige instelling. Wel kan iedereen het leren, maar dat werkt het beste als je de leerlingen eerst precies laat zien hoe het werkt.”

Zo’n drie jaar geleden merkte meester van den Bovenkamp dat het reken niveau in zijn klas achteruit ging, voor hem hét moment om een verandering door te voeren. Hij besloot terug te gaan naar het ‘expliciete directe instructiemodel’: eerst geeft de leerkracht instructie, vervolgens wordt de som met de gehele klas samen uitgerekend, daarna gaan de kinderen in tweetallen aan de slag en tot slot lossen ze de som zelfstandig op. “Het boek Effectief Rekenen op de Basisschool van Marcel Schmeier heeft op dit vlak echt mijn ogen geopend. Ik gaf altijd al wel een beetje les op deze manier maar dit boek zette het expliciete directe instructiemodel heel duidelijk in kaders en inspireerde me om zelf ook zo les te geven”. En de resultaten waren verbluffend. Binnen zes weken hadden de leerlingen van groep 5 de stof onder de knie waar ze normaal een jaar voor nodig hebben.

Nu is de lesmethode Wereld in Getallen die wordt gehanteerd op De Witte Vlinder slechts nog een leidraad. Van den Bovenkamp: “Een tijdje geleden gaf ik een realistische en vervolgens een traditionele rekenles. De kinderen waren blij dat de realistische les eenmalig was: ‘yes, we gaan weer normaal doen’, zeiden ze. Maar het is niet zo dat ik de realistische methode helemaal vermijd, het ligt aan de som welke uitleg ik het meest effectief en duidelijk vind. Sindsdien merk ik dat de resultaten flink vooruit gaan, vooral bij de ‘zwakke’ en de ‘normale’ rekenaars. De kinderen snappen het gewoon veel beter, het is helder voor ze.”Cihangir hoopt dat het geven van duidelijke instructie in plaats van ontdekkend leren en het aanbieden van verschillende manieren om een som op te lossen, de kinderen weer wat zekerder maakt. “Velen vinden het vak niet leuk omdat het ze onzeker maakt en dat vind ik erg jammer. De naam wiskunde zegt het al, het is eigenlijk de kunde van het weten en dat moet je geen onzekerheid geven maar juist de meest zuivere vorm van zekerheid.”

PABO-studente Eline Groenwolt krijgt wel aangeleerd om les te geven in het realistisch rekenen. Rekendocent Wilco van der Gift vertelt wat hij dagelijks meemaakt in zijn MBO-klas aan rekenproblematiek.