Het aantal insectsoorten blijft wereldwijd afnemen met zo’n 2,5% per jaar. Uit een onderzoek dat verscheen in het wetenschappelijk tijdschrift Biological Conservation stellen wetenschappers dat het aantal insectsoorten de komende decennia met 40% zal afnemen. We hoeven tegenwoordig niet meer elke dag vliegjes te verwijderen van onze voorruit, maar dat is volgens deskundigen het enige voordeel van deze massale afname.

 Zonder insecten gaat de kwaliteit van ons ecosysteem achteruit. Waarom? Veel insecten zijn goed voor het bijdragen aan een gezondere bodemgrond. Sommige beestjes zijn voedsel voor de ‘grote’ dieren, bijvoorbeeld larven voor de specht. Natuurlijk hebben we ook bloem- en honingbestuivers nodig. Daarnaast dienen insecten als kleine schoonmakers van de natuur.

Insecten die men vaak in dank afneemt, zijn bijvoorbeeld de mieren. Waar deze krioelende beestjes allemaal niet goed voor zijn, leggen Jap Smits van Staatsbosbeheer in Leende en ecoloog André de Baerdemaeker uit in onderstaande video.

De oorzaken van de achteruitgang van insectenpopulaties zijn al wel bekend. Een onderzoek van de Wageningen Universiteit zegt dat de voornaamste oorzaak de intensivering van de landbouw is. Belangrijke aspecten hiervan zijn het overmatig gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen. Deze stoffen hebben ook een indirect gevolg op de insecten. Via de lucht en het water komen deze stoffen namelijk ook bij natuurgebieden terecht. De insecten houden op deze manier geen leefgebied meer over.

Ecoloog Kees Booij bevestigt deze oorzaak, al vindt hij dat we de schuld van het afnemen van het aantal insectsoorten niet alleen op de landbouw moeten afschuiven. De ‘gewone’ consument draagt volgens hem misschien nog wel meer bij aan deze ‘ramp’. Autorijden, verstedelijking en het eten van (veel) vlees doen ook niet goed aan het leven van de insecten. “Zelf reis ik nauwelijks met de auto en probeer ik het vliegtuig ook te mijden. Ik heb geen tegels, maar juist veel planten in mijn tuin. De verwarming staat altijd op 18 graden en heb ik zonnepanelen op het dak. Ook ga ik bewust om met het eten van vlees.” Dat het ecosysteem uit elkaar valt, is hij niet bang voor: “Echt uitsterven van insecten zal niet snel gebeuren, veel soorten zullen alleen verarmen. Hierdoor gaat het ecosysteem wat achteruit, maar zal niet zo snel uit elkaar vallen.”

Hij is niet de enige die zich bewust is van de achteruitgang van ons ecosysteem. Campagneleider voor duurzame landbouw van Greenpeace, Herman van Bekkem, draagt ook graag een steentje bij aan een gezonde en eerlijke natuur. “We zouden met z’n allen meer biologische groenten en fruit moeten eten, producten waar geen giftige stoffen op zijn gespoten”, zegt Van Bekkem. Vanuit Greenpeace gaat hij regelmatig is gesprek met supermarkten om hen ervan te overtuigen minder gevaarlijke stoffen in de landbouw te gebruiken. Via de Tweede Kamer probeert Greenpeace er ook voor te zorgen dat de regels omtrent landbouw worden aangepast. Alternatieven voor dergelijke bestrijdingsmiddelen zijn een stuk duurder dan meststoffen, maar door middel van eventuele landbouwsubsidies kunnen boeren makkelijker insectvriendelijke methoden toepassen. Ook de auteurs van het onderzoek in Biological Conservation pleiten voor een strenger landbouwbeleid.

Onze reporter Joost Frijters sprak af met hoogleraar Entomologie, Joop van Loon, in de binnentuin van de Wageningen Universiteit. Hij legt uit wat voor maatregelen we nog meer kunnen en zouden moeten nemen. Daarnaast is Lilian Jansen, woordvoerder van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) te spreken over het deltaplan van biodiversiteit in Nederland.

In het deltaplan van biodiversiteit is de visie van het ministerie van LNV te lezen over de toekomst van de landbouw. Volgens het ministerie zou de zogeheten kringlooplandbouw voor een positieve omslag zorgen in ons ecosysteem. Deze manier van landbouw bedrijven houdt in dat stoffen die door landbouw uit een gebied verdwijnen, ook weer worden teruggebracht op dat stuk land. In de visie wordt rekening gehouden met de Nederlandse positie in de land- en tuinbouw en visserij wat door het kabinet (en de boeren) behouden wil worden. Een van de punten die het ministerie van LNV aanhaalt, is het bewuster maken van de burgers in hun rol als consument. “Het kabinet vertrouwt op de kracht van de samenleving om de omslag naar kringlooplandbouw te maken”, meldt minister Carola Schouten in de visie.