Vrijheid, flexibiliteit, hogere netto inkomsten of gemak voor de werkgever. Een greep uit de beweegredenen waarom flexwerk voordelig kan zijn. In de afgelopen vijftien jaar is het aantal flexwerkers in Nederland dan ook gestegen met bijna 75%. Deze werknemers met flexibele contracten en zzp’ers zijn van 1,1 miljoen toegenomen tot bijna 2 miljoen. Dit brachten het CBS en TNO uit naar aanleiding van een gezamenlijke analyse van de meest recente informatie over flexwerk.

De toename is berekend door middel van de Enquête Beroepsbevolking die iedere maand bij tienduizenden Nederlanders wordt afgenomen en mensen vraagt naar hun werktype en motieven. “Hieruit is gebleken dat meer mensen ervoor kiezen om voor zichzelf te beginnen of op hun werk minder snel een vast contract krijgen”,  legt Peter Hein van Mulligen uit, hoofdeconoom en woordvoerder van het CBS.

De motieven hiervoor verschillen per type flexwerk. “Zzp’ers maken vaak de stap tot zelfstandige vanwege de vrijheid die het biedt”, vertelt Van Mulligen. Zij kunnen zelf hun passie achternagaan, hun werkwijze kiezen, bepalen met welke opdrachtgevers of klanten ze in zee gaan en hun eigen uren indelen. Daarnaast komt er netto vaak meer geld binnen dan bij een vaste aanstelling. “Maar er zijn ook mensen die kiezen voor het werk als zzp’er uit noodzaak”, zegt Van Mulligen. “Wanneer iemand bijvoorbeeld zijn baan verliest, kan deze persoon ervoor kiezen voor zichzelf aan de slag te gaan en zo alsnog inkomen te hebben.”

Verslaggever Lisa Geluk gaat in gesprek met Lydia Karijema en Martine Maureen, beiden zzp’ers. Ze vraagt hen waarom zij zich in deze markt begeven. Ook spreekt zij zzp-expert Pierre Spaninks. Hij verklaart hoe het komt dat er zo’n grote stijging te zien is in het aantal flexwerkers en tegen welke voor- en nadelen de zzp’ers in het dagelijks leven aanlopen.  

Voor werknemers met flexibele contracten gelden andere beweegredenen. “Voor jongvolwassenen kan het uitkomst bieden om onder een contract met variabele uren te werken omdat zij nog niet toe zijn aan vastigheid”, legt Van Mulligen uit. Met een 0-urencontract kunnen studenten of net afgestudeerde jongvolwassenen bijvoorbeeld nog gemakkelijk rondkijken binnen verschillende functies. Wel is er een steeds grotere groep gedwongen flexwerkers binnen bedrijven. Dit komt omdat het voor werkgevers vaak voordeliger en makkelijker is om met flexibele contracten te werken in plaats van vaste. “Zij kunnen dan gemakkelijker van hun werknemers af en zijn minder geld kwijt aan verzekeringen en extra kosten. Hierdoor zijn veel mensen genoodzaakt te settelen voor een flexibel contract om toch een baan te hebben.”

De horeca is een van de sectoren waar dit flexwerk probleem het meest aanwezig is. Redacteur Noa van Oostrom spreekt met een werkgever en oud-flexmedewerker van Café Stout in Arnhem over de huidige ontwikkelingen.

De toename aan zzp’ers kent zowel voor- als nadelen voor onze economie. “Landen met flexibele arbeidsmarkten hebben doorgaans een lagere werkloosheid dan landen met een starre arbeidsmarkt”, zegt Van Mulligen. Mensen die hun baan toch verliezen, kunnen altijd voor zichzelf beginnen. Daarbij zorgt de uitgifte van flexibele contracten voor een kleinere drempel om aan een nieuwe baan te komen. Zowel voor de werkgever als werknemer.

Wel kan de ontwikkeling ervoor zorgen dat de arbeidsproductiviteit binnen een land verslechtert. “Een werkgever is minder snel geneigd te investeren in flexibele krachten, omdat deze naar waarschijnlijkheid toch minder lang in het bedrijf zullen blijven”, vertelt Van Mulligen. Hierdoor heeft de werkgever minder motivatie om te investeren in opleiding van de werknemer, en de werknemer om hard te werken.

De FNV voorziet echter vooral problemen voor de flexwerker zelf. José Kager, woordvoerder arbeidsvoorwaardenbeleid bij de FNV, maakt zich zorgen om gedwongen flexwerk binnen bedrijven. “De Wet Flexibiliteit en Zekerheid en de Wet Werk en Zekerheid hebben het werkgevers erg makkelijk gemaakt om flexibele werknemers in te huren in plaats van vaste”, legt zij uit. Collectief besparen werkgevers per jaar 35 miljard euro door te kiezen voor flexibele contracten. “Normaal moet iemand toeleggen op voordeel, maar voor werkgevers is flexibiliteit een verdienmodel geworden.” De werknemer is de dupe omdat deze in dit geval vaak niet de nodige verzekeringen en pensioensregelingen van een vaste werknemer heeft.

Daarnaast zijn er mensen die zelf kiezen voor flexwerk na het verliezen of opzeggen van hun vaste baan. Marjan van Noort, woordvoerder van FNV Zelfstandigen, ziet de voordelen maar ontmoedigt toch de groei van het aantal zzp’ers in Nederland. “De hang naar vrijheid, zelfstandigheid en een hoog netto inkomen is logisch”, legt zij uit. “Maar wat velen niet beseffen is dat er uiteindelijk niets voor je geregeld is.” Mede door de grote concurrentie op het gebied van zzp’ers gaat het mis. “Mensen zijn geneigd om te werken voor veel te lage tarieven. Een uurloon van 15 euro is prima, maar een pensioen of een lange periode van arbeidsongeschiktheid kan daar niet vanaf.”

Voor de flexwerker zelf is het dus belangrijk om zich bewust te zijn van de consequenties van dit werktype en zorgvuldig te sparen met de juiste tarieven. Ook Van Mulligen van het CBS sluit zich daarbij aan. “In eerste instantie is het risico voor de individu’s, maar als deze groei doorzet en ineens bijna niemand meer verzekerd is of pensioen opbouwt, wordt het een groot probleem voor de overheid.”