Patiënten die tijdens hun jeugd het antidepressivum Seroxat hebben gebruikt zijn naar voren gekomen met klachten over de bijwerkingen en gaan eind februari een schadeclaim indienen tegen de producent GlaxoSmithKline (GSK). Dat bevestigt hun advocaat Ron Lensen. Na dit bericht vroeg onze redactie zich af of jongeren van nu wel goed op de hoogte zijn van de bijwerkingen van een veelgebruikt medicijn Methylfenidaat, ook wel beter bekend als Ritalin. Dat zelfs onder de niet-gediagnosticeerde jongeren veelal als studeerhulpmiddel wordt gebruikt.

Aan Ritalin komen zonder recept? Doodsimpel, maar wel illegaal. Ritalin staat naast harddrugs op lijst 1 van de Opiumwet. De Opiumwet verbiedt het bezit van bepaalde middelen die staan op lijst 1 en 2 van de wet. Het gebruik van de middelen op de lijst voor medische en wetenschappelijke doeleinden mag wel, maar hiervoor moet een arts of apotheker allerlei administratieve handelingen verrichten om het gebruik van het middel te verantwoorden. Mensen worden gediagnosticeerd door een psychodiagnostisch medewerker of een verpleegkundig specialist. Het behandeltraject wordt na de diagnose meestal met een psychiater besproken.

Huub Hogenbosch zit als huisarts al jaren in het vak en heeft verschillende patiënten met ADHD/ADD voorbij zien komen. Hogenbosch heeft mensen zoals Emma van Herpen, een 19-jarige gediagnosticeerde student met ADD,  Ritalin voorgeschreven.

Ondanks het strenge toezicht op het vergeven van Ritalin lijken studenten er zonder veel problemen aan te komen. Thea Betcke van De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie is van mening dat dit vanuit door apotheken niet te voorkomen is. ‘Als een patiënt voor het eerst start met methylfenidaat, dan krijgt hij/zij een hoeveeleheid voor twee weken mee. Als het middel werkt, dan krijgt de patiënt voor 3/4 maanden mee. Of je voor 2 weken of 3 maanden meegeeft, bestaat er altijd een risico dat medicatie wordt doorgegeven of wordt verhandeld. Als je niet wilt dat er nooit wordt doorgegeven of verhandeld, betekent het dat elke patiënt die methylfenidaat gebruikt, om de paar dagen naar de apotheek zou moeten. Dit is niet werkbaar en doet geen recht aan het feit dat het leeuwendeel van de patiënten dat niet doorgeeft en niet verhandeld.’ Aldus Betcke.

Door de laagdrempeligheid voor het aanschaffen van het middel lijken jongeren soms even te vergeten wat de consequenties zijn van zo’n pil voor beter studeren in de tentamenperiodes. De verslavingszorg Jellinek vertelt ‘1 op de 3 patiënten die Ritalin gebruikt, heeft last van bijwerkingen. Onder andere psychische klachten als nervositeit, angst en snel geïrriteerd zijn. Als contra-indicaties gelden onder meer hart- en vaatziekten, verhoogde bloeddruk, spanningsklachten en psychische stoornissen zoals angst of depressie.’ Ook is er naast de bijwerkingen nog een kans dat jongeren afhankelijk worden van het middel. Bij chronisch gebruik kan gewenning of psychische afhankelijkheid optreden. Dit kan gebeuren bij zowel jongeren die gediagnosticeerd zijn als bij niet-gediagnosticeerde jongeren die het middel te vaak gebruiken volgens de Jellinek. ‘Jongeren die Ritalin gebruiken zonder voorschrift van een dokter, merken in de eerste plaats een toename van de hartslag en voelen hun vermoeidheid minder. In hogere doseringen lijken de effecten zelfs op de effecten van amfetamine.’

Roel is een van de studenten die zonder problemen aan het middel weet te komen zonder dat hij gediagnosticeerd is. Met zijn 20 jaar is Roel ervan overtuigd dat sporadisch gebruik van het medicijn geen kwaad kan. Iets waar psycholoog Saskia Geraerts toch anders over denkt.

De apothekers zijn zich volgens Betcke, in tegenstelling tot sommige gebruikers, wel bewust van de bijwerkingen die nu bekend zijn. ‘Hiervoor hebben zij een wetenschappelijke opleiding gehad van 6 jaar. Echter, niet alle bijwerkingen van alle geneesmiddelen die kunnen optreden, zijn op moment dat een geneesmiddel op de markt komt, bekend. Ook na 10-20 jaar kunnen nog zeer zeldzame bijwerkingen van een geneesmiddel ontdekt worden.’ Of we in de toekomst een zaak over een schadeclaim tegen Ritalin gaan zien over onbekende bijwerkingen, daarover kan dus alleen maar gespeculeerd worden.