Morgen staat het examen Fries op het programma, waar tientallen studenten weer aan deelnemen. Maar waarom wordt dit examen eigenlijk gegeven? ‘’Het is logisch dat je het onder de knie moet hebben’’, aldus drs. Hindrik Sijens, Friese Taalkundige aan de Fryske Akademy.

Er zijn genoeg vreemde talen die je als middelbare scholier kan kiezen als vak. Spaans, Russisch, Arabisch, Turks, het zijn allemaal talen die overal ter wereld gesproken worden. Het Fries past ook in dit rijtje van vreemde talen, al wordt dit vak vanzelfsprekend alleen gegeven in Friesland.

Oorsprong

Om uit te zoeken waarom de Friese taal gegeven wordt, moeten we eerst terug naar het begin van de Friese taal. Waarom is het überhaupt een taal geworden? Daar is een hele lange verklaring voor, maar Fries Argumentum, een site die de Friese taal onderzocht, weet dat kort samen te vatten. ‘’Rond die tijd maakten de Friezen nog deel uit van een veel groter volk, genaamd de Germanen. Dit volk had veel macht in Noord-Europa en bevolkten het gebied van Scandinavië tot aan de rijn. Ze hadden ook hun eigen taal. Rond de 8e eeuw ontstond de Friese taal. Dit was af te leiden uit sterke klankveranderingen in het oorspronkelijke Germaanse Fries.’’

De klank van de Friese taal valt overigens deels te verklaren omdat het meegroeide met de Engelse taal. Een goed voorbeeld is het wegvallen van de ‘n’ in veel woorden, zoals: ons. In het Fries is dit ús, hetzelfde als de Engelse taal.

Hindrik Sijens

Maar goed, misschien gaan we nu iets te technisch op het hele verhaal in. We komen terug op de vraag: ‘Waarom wordt dit examen eigenlijk gegeven?’ Daarover spreek ik met drs. Hindrik Sijens, Fries Taalkundige bij Fryske Akademy. Dit bedrijf doet alles omtrent de Friese taal; onderzoeken, hulpmiddelen maken, boeken schrijven, etc. Zelf heeft hij meegewerkt aan projecten als het Fries-Nederlands woordenboek en heeft hij verschillende publicaties gemaakt omtrent de taal. ‘’Het is mijn moedertaal, ik ben ermee opgegroeid’’, begint Hindrik. ‘’Heel veel mensen spreken Fries in Friesland en overal waar je komt praat men Fries. Dan is het logisch dat je dat onder de knie moet hebben.’’ Dat hij zelf zo’n liefde heeft voor de Friese taal, heeft hij zelf geen aanwijsbare reden voor. ‘’Omdat het mijn moedertaal is heb ik natuurlijk wel een voorliefde voor het Fries’’, weet Hindrik. ‘’Bovendien heb je met sommige talen wat meer dan de ander, dat is natuurlijk helemaal subjectief. Bijvoorbeeld het ‘Afrikaans’ vind ik erg mooi en sierlijk, terwijl ik Chinees heel kwakkelend vind overkomen. Zo vind ik de Friese taal wel heel mooi. Al is het Nederlands ook een prachtige taal, maar daar ben ik minder mee opgegroeid.’’

Examen

Het examen Fries wordt steeds populairder, maar nog steeds is het aantal kandidaten laag te noemen. Slechts 150 leerlingen deden in 2018 examen Fries, in 2015 waren dat er nog 93. Er is dus wel een stijgende lijn te zien. Op de basisschool en op de middelbare school tot het 3e jaar is het verplicht om Fries te volgen, daarna wordt het een keuzevak. Het valt volledig te vergelijken met andere vreemde talen. Op de vraag of Fries niet gewoon een gratis voldoende is, antwoordt Hindrik dan ook: ‘’Dat is niet het geval, het is absoluut geen garantie. Eigenlijk kan je het vergelijken met het vak ‘Nederlands’. Als je in Nederland woont heb je ook niet gegarandeerd een voldoende voor je examen Nederlands. Hetzelfde geldt voor het examen Fries. Er zijn nog heel veel moeilijkheden aan die taal.’’

Kloof

Maar zijn er ook nadelen aan het examen Fries? Een logische vraag, die ook een reden heeft. Want wordt de kloof tussen Friesland en de rest van Nederland niet alleen maar groter als we leerlingen uit Friesland de Friese taal steeds meer onder de knie laten krijgen? Hindrik Sijens heeft daar antwoord op. ‘’Ik denk dat die kloof sowieso al wel meevalt, en daarnaast is het niet dat we alleen maar Fries kunnen praten. We kunnen gewoon Nederlands, dus dat compenseert. Bovendien heb je in België ook twee talen, Belgisch en Frans. Als je de andere taal gewoon beheerst, denk ik niet dat dat voor problemen zorgt.’’