Morgen is het Hemelvaartsdag. Op deze dag wordt er binnen het christendom herdacht dat Jezus Christus is opgevaren naar God. Maar is dat iets waar we in Nederland nog bij stil staan en ook daadwerkelijk vieren? Wordt het niet eens tijd om deze christelijke feestdagen in te ruilen voor nieuwe nationale feestdagen? Dagen die ook echt door héél het land gevierd worden. We leggen deze vragen voor aan Koert van der Velde, freelance-journalist en godsdienstwetenschapper.

Hoe verbonden zijn de Nederlanders nog bij deze christelijke feestdagen? “Tegenwoordig voelen er nog weinig Nederlanders zich betrokken bij de christelijke feestdagen. Althans, dan heb ik het vooral over de dagen zoals Hemelvaartsdag, Pinksteren en Goede Vrijdag. Dit is simpelweg te verklaren doordat er tegenwoordig veel minder mensen christelijk zijn. Het aantal Nederlanders wat religieus is en nog naar de kerk gaat, daalt ieder jaar. Het geloof speelt een steeds kleine rol in onze samenleving. Het is hierbij belangrijk dat we kijken naar wat de alternatieven zijn hiervoor. Om de verbondenheid met de christelijke feestdagen te vergroten, moeten we proberen deze dagen opnieuw vorm te geven.”

Dat bijna niemand meer weet wat deze christelijke dagen inhouden, is voor u geen rede om deze af te schaffen?
“Nee absoluut niet. Nederland heeft de minste nationale feestdagen van Europa. In totaal maar acht. Dat is in vergelijking met bijvoorbeeld Spanje, die er in totaal veertien hebben, erg weinig. We moeten ervoor zorgen dat christelijke dagen weer gevierd worden, en desnoods met nieuwe feestdagen erbij, maar laten we deze alsjeblieft niet afschaffen. En laten we wel wezen; we hebben een groot stuk van onze identiteit en cultuur te danken aan deze dagen. Laten we dit wat meer koesteren en het opnieuw betekenis geven en weer gaan vieren.”

En hoe zouden we er nú nog voor kunnen zorgen dat de christelijke dagen die we nu al hebben, ingevuld kunnen worden met een nieuwe betekenis?
“Ja dat is een hele uitdaging. Maar niks is te gek! Daar moeten we met z’n alle een beetje creatief voor zijn. Als je de straat op gaat met de vraag: ‘Wat stel jij je voor bij Hemelvaart? Wat voor associaties heb je hierbij en hoe zou je dit willen vieren of herdenken? Fantaseer is wat!’ Als we dit onszelf zouden afvragen, dan kunnen hier hele leuke ideeën uit ontstaan. We zouden samen genoeg dingen kunnen bedenken om deze seculiere feesten nieuw leven in te blazen. En moet dat een landelijke betekenis zijn? Nee dat denk ik niet, in zo’n cultuur leven we inmiddels niet meer. Iedereen kan zijn eigen aanvulling of betekenis eraan geven. Die vrijheid hebben we en die moeten we benutten.”

Als u eens fantaseert, op welke manier zou Hemelvaartsdag volgens u dan gevierd kunnen worden?
“Als ik even heel out of the box nadenk en me richt tot Hemelvaartsdag, dan kan ik wel wat bedenken. Met Hemelvaart gaat Jezus namelijk naar ‘boven’, naar een ‘andere wereld, naar de ‘hemel.’ Tegenwoordig maakt de mens ook dit soort ‘reizen’. Je ziet de laatste tijd overal Ayahuasca sessies (vaak ook met drugs), waarbij mensen (figuurlijk gezien) een hemelreis maken doordat de zintuigen extra worden geprikkeld. Ik zou het een leuk initiatief vinden als dit soort sessies en andere religieuze en spirituele bijeenkomsten speciaal op Hemelvaartsdag worden gehouden. Natuurlijk is dit vooral leuk voor een speciale subcultuur en is dit absoluut niet geschikt voor iedereen, maar dit voorstel moet je zien als een voorbeeld om op een creatieve manier dit feest te kunnen invullen. En betreft Goede Vrijdag; dat associeer ik met een soort inkeer waarbij de kerken donker zijn en het ineens langzaam weer licht wordt. Het einde van een ingehouden donkere stilte. Iedereen interpreteert dit natuurlijk anders, maar dit is hoe ik het persoonlijk voor me zie. Ik denk dat er zeker mooie toneelstukken of opera’s zijn die dit soort thema’s uitbeelden. Het zou dus leuk zijn als we op zo’n dag als Hemelvaartsdag het theater gaan bezoeken.”

Er wordt momenteel in de media gesproken over ‘Dag van de Medemenselijkheid’ of ‘Dag van Natuurbehoud’. Ziet u daar wat in?
“Ik vind het eigenlijk zo mooi dat de traditionele feestdagen die we nu kennen, religieus zijn. Júist nu Nederland steeds minder religieus wordt. Maar als we het hebben over nieuwe feestdagen invoeren, dan kunnen die natuurlijk ook zeker een niet religieuze betekenis hebben. Maar neem dan wel een religieuze traditie als aanknopingspunt. Dus bijvoorbeeld bij de Dag van Natuurbehoud zouden we Pasen als aanleiding kunnen gebruiken. Want aan Pasen zitten ook originele betekenissen vast die gekoppeld kunnen worden aan de natuur. Denk aan dat de dagen weer langer worden, de natuur los barst, de bodem vruchtbaarder wordt etc. Dus de kern ligt in principe al in de religieuze feestdagen die we nu kennen, maar koppel de nieuwe betekenis daaraan en verander de inhoud.”

Hoe haalbaar is het om een nationale feestdag in te voeren waar álle Nederlanders (dus welke godsdienst of cultuur dan ook) zich verbonden en betrokken bij voelen?
“Het is moeilijk om een nationale feestdag in te voeren waar echt álle Nederlanders zich bij betrokken voelen. Ik denk dat we hier het dichtstbij komen als het heel divers kan en op vele verschillende manieren gevierd mag worden. Maar uiteindelijk zal het de vraag zijn of dit haalbaar is. Want dat probleem hebben we nu ook met de seculiere feestdagen. Veel mensen voelen zich inderdaad weinig tot niet verbonden met de christelijke feestdagen, maar als ik voor mezelf spreek, heb ik weer niks met het koningshuis. Ik voel me daardoor dus automatisch minder betrokken bij Koningsdag. De een heeft er iets mee, de ander totaal niet. Zo simpel is het. En dit zal je ten alle tijde blijven houden; oók als je nieuwe  feestdagen invoert.”

Zit Nederland hier wel op te wachten? Nederland is een land van discussie. Verwacht u veel steun of tegenstand voor dit idee?
“Nadenken over het opnieuw betekenis geven aan christelijke dagen of nieuwe (religieuze) feestdagen invoeren, zal zeker niet iedereen leuk vinden. Een landelijke campagne om een grotere bewustwording hiervoor te creëren, lijkt me hierbij verstandig. Het zou erg leuk zijn als er initiatieven wordt getoond door de mensen die hier creatief over willen nadenken en hun ideeën landelijk willen organiseren. En als de daadwerkelijke uitvoering niet meteen lukt, dan zien we dat later wel. De eerste stap begint bij het bespreekbaar maken en de wil om erover na te denken. Ik zou het persoonlijk heel leuk vinden als er nieuwe betekenissen, rituelen of activiteiten aan worden gekoppeld of dat er gehele nieuwe feestdagen worden ingevoerd. Ik sta overal voor open.”