“Wie draagt er op dit moment een bril of contactlezen of heeft zijn ogen laten laseren?” Het merendeel van de zaal steekt zijn hand op, tot eigen verbazing.

Afgelopen maandag vond in De Balie in Amsterdam het KennisCafé plaats. Het evenement dat elke derde maandag van de maand plaatsvindt en een samenwerking is van de Volkskrant, NEMO Kennislink, KNAW en De Balie, ging dit keer over de toekomst van het zien en droeg het de titel ‘Verder dan je neus lang is’. Samen met hersenwetenschappers, oogartsen en deskundigen begeleidde Tonie Mudde, chef wetenschap bij de Volkskrant, je door de verschillende onderwerpen van de avond. Van de geschiedenis over brillen tot een quiz medemogelijk gemaakt door NEMO Kennislink tot de nieuwste innovaties op het gebied van zien. Een echte ‘eyeopener’ zou je kunnen zeggen.

Waarom nu?

Slechtziendheid is iets dat we al vele jaren kennen en waar we ook al meerdere oplossingen voor hebben, zoals brillen, contactlenzen en laseren. Waarom is op dit moment de toekomst van het zien dan zo belangrijk? Naast dat het onderwerp voor het KennisCafé gekozen is uit interesse, vertelt Tonie Mudde dat hij als chef van de wetenschapsredactie veel collega’s ziet schrijven over nieuwe innovaties, waaronder innovaties over ‘zien’. Die artikelen dienen ter inspiratie en al gauw blijkt dat er meer speelt over dit onderwerp.

Zo vindt er de laatste jaren een opvallende ontwikkeling plaats, voornamelijk met betrekking op bijziendheid. Volgens Ans Hekkenberg, wetenschapsjournalist, en Camiel Boon, oogarts, netvlieschirurg en hoogleraar Oogheelkunde en Klinische Ophthalmogenetica, is er sprake van een ‘bijziendheidsepidemie’. “Het zicht is gekelderd”, vertelt Ans en daar heeft ze gelijk in. In de afgelopen 40 jaar is bijziendheid onder jongeren verdubbeld. Het Centraal Bureau voor de Statistiek laat in 2012 weten dat 61 procent Nederlanders een bril of contactlenzen draagt. In 2003 was dat 57 procent. In Azië is zelfs 90% van de jongeren bijziend.

Beeldschermen

Er wordt gespeculeerd dat beeldschermen van bijvoorbeeld je smartphone of laptop de oorzaak zijn van de toenemende bijziendheid. De generatie van tegenwoordig groeit er namelijk mee op, dus het zou een vrij logische redenering kunnen zijn. Camiel Boon ontkracht dat argument. Het probleem deed zich namelijk al voor vóór de smartphone. Zijn verdere redenering vergt eerst wat uitleg.

In het geval van bijziendheid is het oog langwerpiger dan normaal, waardoor het brandpunt voor het netvlies valt en je daardoor wazig ziet op afstand. Je oog is dus niet meer echt een bol, maar eerder de vorm van een rugbybal. “De relatie met het scherm werken is een aantrekkelijke hypothese”, begint Camiel. “Dichtbijwerk zou een trigger kunnen zijn om het oog te laten groeien.” Dat heeft te maken met dopamine, stofjes die vrijkomen in het netvlies door buitenlicht en het groeien van je oogbol blokkeren. Veel binnen zitten en veel op schermen kijken, kan er dus voor zorgen dat je oogbol langwerpiger groeit met bijziendheid als gevolg. Maar niet alleen schermen zijn daarvan de oorzaak. Ook boeken of ander dichtbijwerk kunnen dit als gevolg hebben. “Vandaar ook het advies om kinderen buiten te laten spelen. Twee uur per dag is natuurlijk veel in de huidige tijd, maar het zou natuurlijk ideaal zijn”, aldus Camiel.

Onze redacteur Fay Wendel sprak opticien Anita Lafeber over het effect van beeldschermen op de ogen. Zij beweert dat beeldschermen wel degelijk invloed hebben op het zicht en legt dit uit. Ook sprak Fay jongeren op de Uithof over hun beeldschermgebruik.

AUDIO

Innovaties op het gebied van zien

Het groeiende aantal slechtziende mensen geeft de nood aan nieuwe oplossingen. Hoewel in de meeste gevallen gelukkig een bril of contactlenzen het zicht kunnen oplossen, is voor sommige mensen dat niet het geval. Vaak zijn dat mensen die bijvoorbeeld door een oogziekte blind zijn geworden of blind zijn geboren. Hersenwetenschappers zijn vandaag de dag druk bezig met het ontwikkelen van nieuwe innovaties om blinde mensen weer te kunnen laten zien. Zo werkt Xing Chen aan een manier om via elektroden de hersenen te prikkelen en beelden te vormen. Dit test ze vooralsnog op apen, maar sommige innovaties worden al toegepast op mensen.

Zo heb je het bionisch oog. Dit is een camera met een bril die communiceert met een aangebrachte chip op de achterkant van het oog. De oogzenuwen moeten hiervoor nog wel werken en daarom is deze innovatie geschikt voor mensen met de zeldzame oogziekte Retinitis Pigmentosa, ook wel bekend als ‘tunnelvisie’.

Onze redacteur Charlie van Dijk sprak Jeroen Perk. Hij heeft al bijna 30 jaar een bionisch oog. Ook Xing Chen vertelt over haar onderzoek.