De jaarlijkse tweedaagse conferentie omtrent veiligheid en klimaat vindt momenteel plaats in het Mariott hotel in Den Haag. Hoge ambtenaren van de NAVO, de EU en hoge militaire functionarissen zijn aanwezig om de risico’s op conflicten die klimaatverandering met zich meebrengt te bespreken. Klimaatveiligheid is een onderwerp dat steeds vaker op de internationale agenda verschijnt. Maar hoe staan veiligheid en klimaat tot elkaar in verhouding?

Louise van Schaik, werkzaam bij het onderzoeksinstituut Clingendael, is projectleider van de conferentie. Ze vertelt dat klimaatverandering op allerlei manieren invloed heeft op veiligheid. Zo kunnen temperatuurstijgingen zorgen voor schaarste in water en voedsel. Natuurrampen als modderstromen en orkanen kunnen onveilige situaties veroorzaken. De energietransitie van instortende oliestaten naar landen die juist van nieuwe energiebronnen als wind en zonlicht profiteren kan problemen opleveren. Onjuist uitgevoerd klimaatbeleid kan leiden tot onvrede. Het zijn allemaal bronnen van conflict.

Veranderingen in het klimaat kunnen dus op tal van manieren invloed uitoefenen op de veiligheid van een regio. Volgens voormalig Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp zijn alle spanningen en oorlogen van nu terug te leiden tot klimaatverandering, zo vertelt hij aan de NOS. Op meerdere platformen probeert hij meer aandacht voor het onderwerp te genereren. ‘Klimaatverandering leidt tot meer droogte, wat voedsel- en watertekorten veroorzaakt. Ondertussen zien we de wereldbevolking groeien. Dat is een bron van onrust. Dat geeft veel problemen die wij nu in de ogen kijken. Hier kunnen problemen uit voortvloeien zoals het extremisme en instabiliteit in regio’s in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Indirect leidt klimaatverandering tot oorlog.’

Dit standpunt wordt door verschillende onderzoeken ondersteund. Uit een rapport uit 2015 uitgebracht door het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken, is gebleken dat directe klimaatgevolgen als overstromingen, hogere temperaturen, langdurige droogtes, zeespiegelstijging, extreme weersbeelden een verhoogd risico geven op sociale en politieke instabiliteit, op conflicten wegens schaarste van water, voedsel en grondstoffen en op migratie van grote groepen mensen.

Volgens Middendorp kan zelfs de oorlog in Syrië verklaard worden aan de hand van klimaatverandering. Voorafgaand aan de oorlog kende de regio jaren van droogte, waardoor oogsten mislukten en boeren massaal naar de reeds overbevolkte steden trokken. Twee à drie miljoen Syriërs belandden in extreme armoede, waarvan bijna één miljoen mensen alles achter moesten laten. Armoede, werkloosheid en onrust in combinatie met het uitblijven van passende maatregelen van de regering zouden voor een ontploffing van het kruitvat hebben gezorgd, met een langdurige oorlog tot gevolg.

In Nederland zullen de klimaatgevolgen en de risico’s op conflicten minder dringend zijn dan in andere gebieden, maar ook hier heeft het klimaat invloed op de veiligheid. Ook Nederland ondervindt de gevolgen van een steeds warmer wordende aarde. Het Hitteplan is al een aantal jaar van kracht om kwetsbare groepen tegen de toenemende hitte te beschermen. Ook waterproblematiek zoals overstromingen en verslechtering van de waterkwaliteit kan het gevolg zijn van klimaatverandering. Dit kan grote gevolgen voor Nederland hebben, gezien de ligging.

In Nederland beïnvloedt klimaatverandering ook onze veiligheid, maar tot welke situaties kan dit leiden? Redacteur Luna Heppener ging op zoek naar de gevolgen en wat we hier aan kunnen doen. 

Klimaatverandering heeft dus zeker gevolgen voor de veiligheid van een regio. Maar hoe ver reikt die invloed daadwerkelijk? De invloed van klimaatverandering op conflicten zoals Tom Middendorp het doet overkomen, wordt met een kritische blik bekeken. Een vooraanstaand argument, is dat de onderzoeken die dit standpunt onderschrijven, focussen op landen waar al oorlog was, zo zegt ook milieuadvocaat Roger Cox. ‘In regio’s waar geen conflict heerst blijven klimaatproblemen onderbelicht. In een onderzoek van Duitse en Amerikaanse wetenschappers Nature and Climate Change, wordt niet uitgesloten dat er een verband is tussen klimaatverandering en gewapend conflict, maar wordt benoemd dat er veel vaker een relatie tussen de twee wordt geïmpliceerd dan daadwerkelijk het geval is.’ Zo noemen zij Zuid-Amerika en Oceanië als voorbeeld, waar de klimaatrisico’s hoog zijn door smeltende gletsjers en verdwijning van oerwoud. Toch komen deze regio’s niet voor in de bestudeerde landen in de onderzoeken naar klimaat en conflicten. Ook de droogte als oorzaak voor de oorlog in Syrië wordt bekritiseerd. Zo zou de onrust zijn begonnen als reactie op het afschaffen van bepaalde subsidies.

De omvang van de rol die klimaatverandering speelt in het veroorzaken van conflicten, is nog niet volledig duidelijk. Klimaatverandering kan daarentegen wel gezien worden als een factor die samen met andere oorzaken een bedreiging vormt voor de veiligheid.