Door de uitspraak van de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof is Nederland wakker geschud. Landbouw, wegprojecten, infrastructuur: aan alles moet geknutseld worden anders mag het niet meer. Wat betekent deze uitspraak voor de verschillende sectoren in Nederland? En hoe schadelijk ís stikstof nou eigenlijk?

3300 boerenbedrijven komen in de knel met uitbreidingsvergunningen. Wegverbredingen, waar al jaren aan gewerkt wordt, moeten nu waarschijnlijk helemaal worden omgegooid. Dit zal niet alleen de prijs van deze projecten gigantisch verhogen: ook zal het behoorlijk wat tijd kosten. Hoe is dit gebeurd?

Op 29 mei liet de Raad van State – de hoogste bestuursrechter van Nederland – in een persbericht weten dat vergunningen op basis van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet meer verstrekt zullen worden. Dit omdat het “in strijd is met Europese natuurwetgeving”. Het PAS is een regelgeving waardoor een bedrijf moet laten zien dat hij in de toekomst iets aan de stikstofuitstoot zal doen, maar het hoeft niet bij aanvang van een ‘nieuwe activiteit’ al het geval te zijn. Dit gaat nu dus veranderen.

De grote rode vlek van stikstofdioxide tekent Nederland scherp af tegen de rest van Europa. Bron: Copernicus Data en KNMI. (2018). Nitrogen dioxide worldwide. Grafiek. Geraadpleegd van
http://www.esa.int/var/esa/storage/images/esa_multimedia/images/2019/03/nitrogen_dioxide_worldwide/19272571-1-eng-GB/Nitrogen_dioxide_worldwide.png

Nederland stoot te veel stikstof uit. In Europa staan we op nummer 2, na Duitsland. Waarom is dat zo? Bioloog Jurre Dekker: “Nederland bestaat uit heel veel akkerbouw en veehouderijen. De mest en het vee stoten veel stikstof uit. Een andere grote oorzaak is ons gebruik van monocultuur. Doordat het land te voedselarm wordt moeten we het bemesten met stikstof.” Stikstof komt natuurlijk voor: 60% van de lucht is stikstof. Maar het probleem is dat we te veel ‘stikstofdepositie’ hebben op het land, waardoor de natuurlijke ecosystemen en biodiversiteit wordt aangetast. Ook voegen wij meer stikstof toe aan de lucht, en té veel is absoluut niet bevorderlijk voor de opwarming voor de aarde en onze gezondheid.

Door de uitspraak van de Raad van State zullen veel veehouderijen het moeilijk krijgen. De vergunningen om door te gaan en uit te breiden worden niet verstrekt. In de video vertelt veehouder Bert van Donselaar, voorzitter van Land en Tuinbouw Organisatie Utrecht, over de impact van de uitspraak. Ook komt bioloog Jurre Dekker aan het woord, over de schadelijke effecten van stikstof op de Nederlandse natuur.

Stikstof is schadelijk voor de natuur omdat het invasieve soorten bevordert en inheemse soorten onderdrukt. “Planten als brandnetels en bramen floreren met veel stikstof, terwijl bijvoorbeeld orchideeën verdwijnen,” legt Jurre Dekker, een jonge bioloog, uit. Stikstofdioxide wordt ook wel lachgas genoemd, en dit is een broeikasgas wel 265 keer krachtiger dan CO2. Niet heel handig voor ons toch al hete klimaat. Daarbij is het schadelijk voor de mens, want onderzoeken van de Universiteit Utrecht hebben aangetoond dat een overschot aan stikstofdioxide in de lucht ons leven verkort.

Niet zo raar dus, dat de Raad van State Nederland op de vingers heeft getikt. Het zorgde wel voor de nodige ophef in de Tweede Kamer. Een verhit Kamerdebat op 20 juni volgde, waarin de VVD pal tegenover GroenLinks, de SP, Partij voor de Dieren en Partij voor de Arbeid stond. Het commentaar van de heer Morlog (PvdA) vatte de tegenstrijdigheid van de VVD goed samen: “Daaruit mag ik concluderen dat de VVD geen noodzaak ziet om bronmaatregelen te treffen om de stikstofdepositie terug te brengen en dat de VVD ook geen aanleiding ziet om herstelmaatregelen uit te breiden en te intensiveren.” De economische ontwikkeling, door bijvoorbeeld nieuwe wegprojecten, bleef voorop staan voor de grootste partij.

Een van de wegprojecten die door de uitspraak van de Raad van State op losse schroeven is komen te staan, is de beruchte verbreding van de A27 bij Ring Utrecht. Jos Kloppenborg van Vrienden van Amelisweerd vertelt in deze audioreportage dat hij het als noodzakelijk ziet dat de minister nogmaals kritisch naar dit project gaat kijken. Anne Griffioen, Beleidsadviseur van de belangenorganisatie voor wegvervoerders Evofenedex, is het hier niet mee eens. “Deze uitspraak veroorzaakt ontzettend veel vertraging in de projecten en daar zit niemand op te wachten.” Tot slot geven wandelaars bij Amelisweerd hun mening over het project en de vorderingen.

Er wordt flink door gedebatteerd en het zal nog lang duren voordat er meer duidelijkheid is over wat er wel en niet mag doorgaan. Tot die tijd staan de projecten stil: tot genoegen van de een en tot wanhoop van de ander. Dekker: “Het is goed dat er eindelijk weer aandacht naar stikstofuitstoot gaat. Laten we hopen dat er nu daadwerkelijk iets aan gaat gebeuren.”