Er zijn enorm veel geneesmiddelentekorten in Nederland. Apotheken moeten patiënten vaak vertellen dat hun benodigde medicijn niet op voorraad is. De oorzaak van het probleem is niet makkelijk aan te wijzen. Hierdoor is een oplossing nog niet nabij en zullen de tekorten voorlopig blijven stijgen.

Onbegrip bij patiënten

Als patiënt is het vaak niet duidelijk waarom je je medicijnen niet kunt ophalen. Dit zorgt voor onbegrip naar de apothekers toe. Jose Kayim van Boots apotheek Utrecht merkt dit ook: “Mensen kunnen boos reageren of klagen over dat ze alweer een ander merk krijgen.  Dat is logisch want als apotheek ben je het loket dat het geneesmiddel geeft, maar wij zijn niet degene die het maken. Dat is soms lastig te begrijpen voor mensen.”

Het geneesmiddelentekort is een complex probleem zonder één duidelijke oorzaak. Hans Waals, directeur van Tiofarma en apotheker Jose Kayim leggen uit hoe dit tekort in elkaar zit.

Globalisering zorgt voor risico’s

De productie van medicijnen wordt vooral gedaan in Aziatische en Oost-Europese lage lonen landen. Zij maken grote hoeveelheden voor lage prijzen, waar grote groepen van afhankelijk zijn. Veel geneesmiddelen bevatten grondstoffen die uit oogsten gehaald worden. Als zo’n oogst mislukt, mist een deel van het medicijn. Dat betekent dat er problemen ontstaan bij de productie van het geneesmiddel. 

Nederland geen interessante afzetmarkt

“Als zulke tekorten ontstaan zullen de producenten selectief zijn met wie zij de kleine hoeveelheid toewijzen. Nederland zal dan niet vooraan in de rij staan omdat we in vergelijking met andere landen weinig geld bieden.” Aldus Hans Waals, directeur van Tiofarma. “De meeste geneesmiddelen zijn in Nederland, in tegenstelling tot wat de algemene gedachte daarover is, bijzonder goedkoop.” Dat die prijzen zo laag liggen is natuurlijk fijn, maar hierdoor kunnen we niet concurreren met andere landen en ontstaan er bij ons tekorten.

Zorgverzekeraars willen kosten laag houden

Dat wij zo weinig geld betalen voor onze medicijnen komt mede doordat zorgverzekeraars proberen de kosten van geneesmiddelen zo laag mogelijk te houden. In 2008 zijn ze daarom begonnen met een preferentiebeleid. Hierbij wijzen zij per half jaar een voorkeur geneesmiddel aan dat het goedkoopst is. “Hierdoor is er eigenlijk een prijzenoorlog ontstaan onder fabrikanten van generieke geneesmiddelen (geneesmiddelen waar geen patent meer op ligt). Daardoor zijn de prijzen enorm gekelderd.” Aldus Jose Kayim. Dit beleid heeft ons volgens Hans Waals veel gebracht. “Het heeft ons veel besparingen opgeleverd en dat is een goede zaak, maar er is een punt waarbij we de maximale effectiviteit eruit gehaald hebben. Ik denk dat we dat punt nu bereikt hebben.”

Korte termijn oplossingen

Als er een tekort ontstaat, is er een aantal oplossingen. Meestal wordt er op zoek gegaan naar een alternatief medicijn. Jose Kayim: “Als iedereen dan overstapt op een ander middel ontstaan daar weer tekorten van en zo creëer je een sneeuwbaleffect.” Tiofarma is een van de weinige Nederlandse producenten van generieke geneesmiddelen. “In sommige gevallen kunnen wij de tekorten aanvullen, maar in veel gevallen ook niet. Als er een tekort ontstaat van een product waarvan wij de kennis en data hebben, kunnen we op relatief snelle termijn een alternatief produceren.”

Strenge regels maken het moeilijk een oplossing te vinden

Soms is het medicijn dat hier mist nog wel in andere landen beschikbaar. Apotheken kunnen dan een vergunning aanvragen om dat medicijn naar Nederland te importeren. “Op dit moment is het heel erg lastig om zo’n vergunning aan te vragen.” vertelt Jose Kayim. “Ik heb weken geleden voor iemand toestemming gevraagd, maar ik heb het nog niet.” Als die toestemming er dan na een lange tijd wachten is, is het probleem ook maar voor één patiënt opgelost. “De versoepeling van dit soort processen zou het veel makkelijker maken. We zijn één Europa dus het zou fijn zijn als we hierin wat meer konden samenwerken.”

Hans Waals noemt de strenge regelgeving rondom geneesmiddelen ook als een van de oorzaken van de tekorten. “We worden steeds strenger in de interpretatie van eisen waar geneesmiddelen aan moeten voldoen. Dat leidt ertoe dat producten steeds beter worden, maar leidt er ook toe dat steeds meer partijen pillen worden afgekeurd.” Als een medicijn een heel klein beetje afwijkt van de eisen mag het al niet meer verkocht worden, terwijl het medicijn dan hoogstwaarschijnlijk nog even goed werkt. De hoge eisen die we stellen maken het voor de fabrikanten erg moeilijk om genoeg te kunnen aanleveren.