Cultural appropriation is een term die deze maand meermaals in het nieuws is geweest. Dit vanwege het feit dat de feestdagen er weer aankomen, met als gevolg dat de gehele zwarte pieten discussie weer wordt opgerakeld. Opvallend is hoe men in Nederland niet zozeer bekend is met de term op zichzelf, losgekoppeld van de discussie.

De Nederlandse vertaling van de term is ‘culturele toe-eigening’. De term betreft een situatie waarin een cultuur bepaalde kenmerken van een andere cultuur overneemt. Vaak wordt er dan niet stilgestaan bij de bepaalde status of betekenis achter het kenmerk. Men op straat heeft vrijwel geen weet van de term. Dit vanwege het feit dat we het beestje vaak niet bij de naam noemen. Eenmaal bekend met de term, weet men zich een houding te geven.

Zelfexpressie
Dit kan echter wel ver gaan, vindt stijl antropoloog Carmen Hogg. Carmen is dagelijks bezig met het verband tussen stijl, identiteit en cultuur. Zelf houdt ze dus ook van experimenteren met haar uiterlijk en zet zichzelf ook in als onderwerp in haar onderzoek. Momenteel in Ghana, is ze geïnspireerd door zowel de vermenging van stijl en cultuur om haar heen. Ze is bezig met een onderzoek naar tweedehandskleding en logomania.

Grens
Carmen vindt het moeilijk om te definiëren wanneer iets wel of niet kan. Bij cultural appropriation draait het om drie aspecten volgens Hogg. “Vaak gaat het om je eigen positie, daarmee wil ik zeggen: wie ben jij en hoe word je gezien door de maatschappij. Ik ben een witte vrouw, ik heb geen last van racisme en ik kan vrijwel alles dragen wat ik wil zonder dat men daar negatieve oordelen aan hangt.” Zo ook Stella Mccartney, zij bracht een tijd terug een collectie uit waarbij ze stoffen van de Nederlandse stoffenfabrikant Vlisco gebruikte. Stoffen die worden gezien als onderdeel van Afrikaanse cultuur, en vaak dracht. Tijdens haar presentatie liepen blanke modellen de outfits van in Afrikaanse printen op de  catwalk te tonen. “Als een blanke vrouw in zo’n jurk loopt is het vernieuwend, terwijl een vrouw van Afrikaanse afkomst zou worden gelabeld als iemand die niet wil integreren, als té Afrikaans.”

Het tweede aspect draait geheel om credits. “Wanneer mensen, en met name designers of creatieven, geïnspireerd zijn door een andere cultuur, vinden ze dit soms best lastig om toe te geven”, aldus Hogg. “Vaak zie je directe links waarvan degene waarschijnlijk ook van op de hoogte is, maar wordt het alsnog niet benoemd.” Volgens Hogg is het van belang dat we erkennen door wie we geïnspireerd zijn en dat daadwerkelijk ook benoemen.

Tivoli
Wanneer de kleder- of haardracht een bepaalde symbolische betekenis heeft die compleet in het niet worden gedaan door een andere cultuur, kan dit als zeer disrespectvol worden gezien. Zo was er afgelopen zomer een kinderfeest georganiseerd in Tivoli met als thema cowboys en indianen. Een kleine twee eeuwen terug vond er een genocide plaats van indianen waarin de cowboys het voortouw namen. Een vrij gevoelig onderwerp dus, vooral voor mensen van Indiaanse afkomst. Het kinderfeest is ten behoeve van een aantal mensen die aanspraak maakte vervolgens ook afgeschaft.

Onwetendheid
“Het derde aspect van culturele toe-eigening bedraagt voor mij het weten wat het item in een bepaalde culturele context heeft betekent.”, stelt Hogg. Wat betreft het tivoli incident, zij wij Nederlanders op het gebied van cowboys en indianen nou niet bepaald thuis, laat staan andere culturen en hun gebruiken. Carmen ontkent niet dat het lastig is om van ieder cultureel kenmerk te weten wat het betekent. Er zit iets oppervlakkigs aan culturele toe-eigening, als het mooi is wordt het overgenomen, soms weet je niet eens dat het ergens anders een andere betekenis had. Er wordt niet of weinig stilgestaan bij het verhaal dat erachter zit. “Weet wat je overneemt, voordat je de stap zet om het daadwerkelijk over te nemen en deel die kennis.”

Onbegrip
In Nederland is het argument vaak dat het uiterlijke kenmerk niet direct in verband staat met de betekenis erachter. Ook wanneer het aankomt op kinderen wordt gesteld dat het ‘toch maar kinderen zijn en die denken er niet over na’. We zouden echter moeten stilstaan bij de cultuur waarvan de kenmerken worden overgenomen. Achter vrijwel ieder kenmerk zit wel enige betekenis, of deze nou zwaarmoedig is of niet. We kunnen ons verplaatsen in deze cultuur door ons voor te stellen hoe het zou zijn als een andere cultuur onze traditionele klederdracht als een kostuum zou dragen naar een luchtig verkleedfeestje. Het probleem is gewoon dat de kledij vaak uit zijn context wordt gehaald met als gevolg dat het overkomt als disrespectvol.

Waardering
Waar het uiteindelijk op het neer komt is dat het een kwestie is van educatie, erkenning en respect. Weet wat de betekenis achter een kledingstuk is en baseer daarop of het daadwerkelijk oké is om als iemand van een andere cultuur die specifieke klederdracht te kunnen dragen én (her)ken jouw positie in de maatschappij. Op basis van die overweging kunnen we met respect met elkaar omgaan. In deze multiculturele samenleving is het van belang dat we onderdeel van elkaar cultuur zijn, maar aan de andere kant onze eigen identieke kenmerken van onze cultuur kunnen behouden.