Secularisatie: tussen kerk en samenleving

Secularisatie: tussen kerk en samenleving

Tags :

Category : Maatschappij

Hoeveel mensen in uw omgeving zijn nog gelovig? De cijfers van het CBS liegen er namelijk niet om: tussen 2012 en 2017 is ongeveer 4% van de aanhang weggelopen bij het christelijke geloof. Nieuwe cijfers van het CBS tonen aan dat sinds 2018 officieel meer dan de helft van de Nederlandse bevolking niet meer in een religie gelooft. Wat vertellen deze cijfers ons, en zijn ze accuraat? 

Het proces van ontkerkelijking, ofwel secularisatie, neemt in Nederland al meerdere jaren toe. Al sinds 1933 zijn er rapporten te vinden over het ineenkrimpen van de kerk in Nederland. De oorzaken van de secularisatie zijn niet heel simpel vast te stellen, en hier is veel onenigheid over tussen verscheidene onderzoekers. In dat rapport uit 1933, geschreven door professor Kruijt, wordt als oorzaak genoemd dat er destijds sprake was van ‘’sociale nood’’, en dat de kerk hier te laat tegen in ging. Sterker nog, volgens hem werden de oplossingen die werden aangedragen afgewezen omdat die volgens de kerk in strijd waren met de bijbel. Secularisatie in Nederland is dus zeker niet iets van de laatste jaren, maar een kwestie die al heel lang speelt in Nederland.

Nederland is in haar secularisatie niet alleenstaand binnen Europa, maar hier gaat de ontkerkelijking wel heel snel. Duitse onderzoekers Detlef Pollack en Gergely Rosta van de Universiteit van Munster beschreven de ontkerkelijking binnen Nederland als een ‘’vrije val’’ in vergelijking met andere landen in de EU, omdat de afname van gelovigen zo snel ging. Zij omschrijven de oorzaak als afname van invloed. Dit komt weer door de overdracht van taken naar de overheid, zoals zorg en onderwijs.

Wat zijn volgens een theoloog de redenen van de hevige secularisatie binnen Nederland? Reinier Sonneveld, theoloog en schrijver, geeft een verrassend antwoord.  ‘’Alle cijfers wijzen erop dat de neergang is gestopt.  In die zin, dat de huidige neergang een nog na ijlend effect is van de kerkverlating onder ouderen – onder die 4 procent zijn veel overlijdensgevallen – maar dat onder jongeren de kerkverlating historisch laag is, en de generatie ná de millennials zelfs weer religieuzer is dan de millennials.’’ Sonneveld vindt dus dat Nederland helemaal niet meer seculariseert, maar dat dit een oude trend is. De reden waarom het vroeger zo rap ging is volgens hem omdat wij in onze secularisatie heel erg streng zijn geweest.  ‘’Alles ‘moest’ om. Iedereen ‘moest’ hetzelfde denken, zeker in de stedelijke, academische cirkels.’’

Zelfs over de kwestie of de secularisatie doorzet is onenigheid tussen deskundigen. Maar cijfers liegen niet. Het CBS rapporteerde in 2016 dat in bijvoorbeeld Amsterdam 62,2 procent niet meer kerkelijk gezind is, en in Utrecht 61 procent. In de bijbelbelt is het gehalte gelovigen in de verschillende gemeentes nog wel erg hoog. In Ede bijvoorbeeld is nog 60 procent kerkelijk gezind.

Hieronder een aantal datavisualisaties over secularisatie in Nederland, om een beter beeld te schetsen van de stand van zake volgens het CBS. ( Bron: CBS statline)

Zoals te zien bij de grafiek is het aantal niet-gelovigen net vorig jaar gestegen tot over de 50 procent, waarmee nu officieel meer dan de helft van de Nederlanders niet meer gelovig is.

Het katholieke geloof loop al enige jaren achteruit, alleen de protestante kerk Nederland (PKN) lijkt meer aanhang te krijgen. De stijging bij deze stroming kan worden verklaard door het samengaan van een aantal geformeerde en hervormde kerken onder de PKN.

Ouderen zijn bij elke stroming geloviger dan de jongeren in Nederland.

De hoeveelheid katholieken die met regelmaat naar de kerk gaan is het hardst gedaald. Deze grafiek geeft dezelfde trend weer bij de PKN als in grafiek nummer 3, maar ook dit kan worden verklaard door het samengaan van de kerken.

Als we de statistieken mogen geloven loopt het aantal gelovigen dus al enige jaren hard achteruit, vooral onder de katholieken. Veel ouderen geloven wel, maar onder de jongeren speelt geloof volgens het CBS al veel minder.

Maar niet iedereen is het eens over of deze cijfers 100% de waarheid vertellen. Marga Schipper-hoop, Gerda Griffioen en Hans van den Bilt zijn alle drie actief bij de pelgrimskerk. De pelgrimskerk is een ‘pioniersplek’ voor mensen die het gevoel hebben aan de rand te staan voor hun geloof. Hoe denken zij over de stand van het christendom in Nederland?

Ook studentenvereniging CSR heeft al jaren een stabiel ledenaantal, dat rond de 260 ligt. Ook zij hebben een christelijke achtergrond. Heeft Gerda Griffioen gelijk, en zijn jongeren ook nog actief betrokken bij het christelijke geloof? Of is hier de twijfel op grote schaal toegeslagen?

De cijfers van het CBS mogen ons misschien laten geloven dat de aanhang van het christelijke geloof hard aan het dalen is, maar zo makkelijk is de kwestie dus niet. Het CSR Delft ziet niet een grote toename in twijfel, en heeft een groot aantal leden. Hoewel ze meegaan met hun tijd, gaven ze aan wel in de toekomst een christelijke vereniging te blijven. De mensen van de pelgrimskerk zijn ook sceptisch over het rapport van het CBS, samen met theoloog Reinier Sonneveld. Religie is een erg persoonlijk onderwerp, en hoewel het rapport enigszins een beeld geeft van de stand van niet-gelovigen en christenen lijkt een simpele vragenlijst met ja en nee hier niet een goede meetstaaf.