Prinses Peach die moet worden gered door Mario of Lara Crofts borsten die nog maar net in haar hemd passen. De ideeën over vrouwen in games lijken wel uit de jaren ’70 te komen. Een probleem waar langzaam aan verandering in komt.

‘’Deze vrouwen staan gewoon in hun lingerie. Zo kunnen ze zichzelf toch nooit beschermen?’’  Of je nou iedere dag een game speelt of maar één keer in je leven een gamecontroller in je handen hebt gehad. De kans is groot dat je je dit ooit hebt afgevraagd.

Word het niet eens tijd voor een flinke portie feminisme in de gamecultuur? Daarvoor moeten we eerst eens terugblikken op de afgelopen jaren. Want hoe is er de afgelopen de jaren naar vrouwen in games gekeken?  Dat hebben we hier nog eens allemaal op een rijtje gezet.

Relax, het is maar een spel

OVERZICHT l ‘’Wat maakt dit allemaal nou weer uit? Het zijn maar wat spellen!’’ Je hebt het vast wel eens iemand horen zeggen óf misschien denk je het zelf nu wel.  Toch heeft het een veel grotere invloed op ons dan we denken.

Er zijn al meerdere onderzoeken gedaan naar de invloed van media. Want net zoals de televisie, radio en tijdschriften, kunnen ook games een bepaalde invloed op iemand hebben.


Al gaat het bij videogames wel net een stapje verder. Waar je bij de ander media alleen maar kijkt en luistert, doe je bij dit medium namelijk ook actief mee. In sommige spellen hebben jouw keuzes zelfs invloed op de loop van het spel.

Onderzoekers zijn het er niet over eens hoe het ons gedrag precies beïnvloedt. Zo beweert de een dat wij onbewust meningen van de media overnemen, terwijl andere onderzoekers juist beweren dat we observeren en imiteren om te leren wat sociaal acceptabel is.
Waar onderzoekers het in ieder geval wel over eens zijn is dat het spelen van games invloed heeft op ons gedrag.

In video games wordt namelijk vooral gebruik gemaakt van stereotypen en traditionele genderrollen. Mannen worden vaak neergezet als agressieve leiders. Ze vertonen meestal geen andere emotie dan agressie en lossen alles met geweld op. De vrouwelijke personages zijn daarentegen juist onderdanig en hebben bijna geen karaktereigenschappen. Hierdoor worden ze vaak afgebeeld als gehoorzame sidekicks of als een dame in nood.

Het langer blootgesteld worden aan deze stereotypen kan ervoor zorgen dat je als speler minder gevoelig wordt voor deze ouderwetse ideeën. Bij de meeste games is er ook sprake van geweld naar vrouwen toe. Ook dit kan er voor zorgen dat je als speler minder gevoelig wordt voor seksueel geweld.

In games wordt bijvoorbeeld geweld neergezet als iets wat normaal is. Wanneer een speler iedere keer krijgt te zien dat dit gedrag normaal is en wordt geaccepteerd in de maatschappij, is er een kans dat hij het zelfde gedrag gaat vertonen. Het agressieve gedrag stijgt dus bij de speler.

Ook op de vrouw zelf heeft dit invloed. Ze krijgen de boodschap dat ze het niet in zich hebben om een leidersrol aan te nemen. Daardoor hebben vrouwen vaak minder zelfvertrouwen. Ook kan dit er toe leidden dat ze op een jongere leeftijd trouwen en sneller slachtoffer worden van huiselijk of seksueel geweld.

“Tegenwoordig game ik alleen nog maar onder een mannelijke gebruikersnaam”

INTERVIEW – ‘’Hoer!’’ Schreeuwt iemand woedend in de voice chat nadat hij dik is ingemaakt. Ondertussen stroomt haar inbox al vol met bedreigende en oversekste berichten. Het klinkt misschien extreem, maar bij veel vrouwelijke gamers gebeurt dit bijna dagelijks.

Cijfers komen uit het rapport van The Entertainment Software Association (ESA)

Gamen: je ziet waarschijnlijk al een heel scenario voor je. Een puberale jongen die op een donkere slaapkamer tegen een scherm loopt te vloeken. Of misschien wel een dikke 40-jarige man die nog altijd bij zijn moeder woont en maar geen genoeg kan krijgen van zijn PlayStation. Wie of wat je ook voor je ziet: de kans is groot dat je gelijk aan een man dacht. Niet zo raar, want gamen wordt nou eenmaal gezien als een échte mannenhobby. Een clichébeeld dat niet klopt, want er zijn haast evenveel vrouwelijke als mannelijke gamers.

Zo ook Livia Teernstra. Twaalf jaar geleden hoorde ze nog bij de wereldtop van professionele gamers. Met schietspellen zoals Quake, Unreal Tournament en Dead or Alive won ze tienduizenden dollars aan prijzengeld. Vandaag de dag zit Livia nog altijd in de top 40 best betaalde vrouwelijke gamers wereldwijd. Toen Livia als professioneel gamer begon, kreeg ze veel gemixte reacties. ‘’Zowel familie als vrienden dachten dat ik geen geld ging verdienen of het toch niet lang zou volhouden.’’

Internet trolls
Bij de negatieve reacties van vrienden en familie hield het niet op. Livia weet als geen ander hoe kut het kan zijn als vrouw in de online gamewereld. ‘’Ik speelde een lange periode onder de naam Liefje. Gamers die Nederlands kunnen, wisten daardoor direct dat ik een vrouw ben.’’ Het merendeel van deze mannelijke gamers konden het dan ook niet laten om haar verschillende berichten te sturen. ‘’Ik kreeg dagelijks wel wat berichten binnen. Sommige scholden me gewoon uit, terwijl andere juist een soort van huwelijksaanzoek deden.’’ Volgens Livia was het op de Xbox nog het ergste. Op deze game console is het namelijk mogelijk om ook foto’s naar elkaar te sturen. ‘’Er was zelfs ooit een gast die mijn IP-adres had achterhaald, waardoor hij dus wist waar ik op dat moment woonde. Hij bedreigde me hier toen mee. Hij begon zo te vertellen dat hij langs zou komen en me dan zou komen vermoorden.’’

Ze is niet de enige vrouw die hier mee te maken krijgt. Door de anonimiteit die we online hebben, komen dit soort gevallen vaak voor. Steeds meer vrouwelijke gamers zetten daarom liever de voicechat tijdens het spelen uit of gaan zelfs over op een mannelijke gebruikersnaam. ‘’Liefje is de enige vrouwelijke gebruikersnaam die ik ooit heb gehad. Tegenwoordig game ik alleen nog maar via mannelijke gebruikersnamen,’’ geeft Livia lachend toe. ‘’Natuurlijk raakte ik op een gegeven moment wel gewend aan alle bedreigingen en scheldwoorden. Je krijgt er echt een dikke huid van. Maar na een tijdje begint het gewoon irritant te worden.’’

Girls of Destruction
Haar professionele game carrière begon pas echt toen ze door Girls of Destruction, een Quake-team dat volledig uit vrouwen bestond, werd benaderd. Door middel van een aantal sponsors kwamen de meiden ver. Ze namen deel aan verschillende internationale toernooien waar vrouwen overigens ook niet altijd even vriendelijk werden behandeld. ‘’Veel gamers en commentatoren zeiden tegen me dat ik alleen zo ver was gekomen vanwege mijn borsten.’’ Er leek op de toernooien haast wel het omgekeerde te gebeuren. Onder de mannelijke gamers heerste blijkbaar het gevoel dat zij harder moesten werken dan vrouwen. Een beetje inkijk bij een vrouw en het wordt al voor ze geregeld. Toch is het tegendeel waar. Het team heeft hard moeten knokken voor hun sponsors. ‘’Ik weet niet zeker of het voor ons makkelijker was dan voor de mannen, of andersom. Maar we hebben er wel heel veel voor moeten doen. Er was zelfs een tijd dat we met het hele team in een huis in Zweden woonde. Zodat we dagelijks konden trainen voor verschillende toernooien.’’

©Livia Teernstra

Het team hoopte hiermee vrouwen over de hele wereld te inspireren. ‘’Gamen is niet alleen voor mannen. Vooral over de competitieve games wordt dit vooral gedacht, omdat de meeste alleen maar geweld zien. Zo zie ik het alleen niet. Het gaat om teamwork. Gamen is eigenlijk een heel sociaal iets,’’ verklaart Livia.

Het Girls of Destruction team bestaat al een tijd niet meer. Daarbij is Livia zelf ook niet meer op professioneel niveau actief. En hoewel ze tijdens haar jaren als professioneel gamer een bijdrage heeft geleverd aan de vrouwelijke gamers in de industrie, ziet ze dat er wel nog altijd wat problemen zijn. ‘’Er worden nog altijd seksistische opmerkingen gemaakt, vrouwelijke personages in games zijn nog altijd onrealistisch en vrouwelijke gamers worden nog altijd lang niet zo serieus genomen als mannelijke gamers. Ik denk alleen dat dit niet zozeer een probleem binnen de game-industrie is, maar een cultureel probleem. Dezelfde dingen gebeuren bijvoorbeeld ook op kantoorbanen.’’

De strijd van vrouwen in de game-industrie

ACHTERGROND l Van betasting tot bangalijsten: je zou het misschien niet zeggen, maar dat is hoe het er volgens de vrouwen in de game-industrie aan toe gaat. En wij het maar raar vinden dat er zo weinig vrouwen in deze branche werken.    

Nog altijd zijn vrouwen sterk in de minderheid in de game-industrie. In 1989 was nog maar drie procent van de werkende in de industrie vrouw. Inmiddels is dat al flink gestegen. Uit cijfers van het International Game Developers Association blijkt dat ruim 22 procent van de game designers in 2016 vrouw is. Er is dus een groei, maar dat is nog altijd niet genoeg. De mannen zijn namelijk nog altijd flink in de meerderheid.

‘’Het is juist belangrijk dat je binnen je bedrijf een mix hebt van mannen en vrouwen,’’ vertelt Monic Bührs, een van de oprichters van In Touch: women resource management. Een bedrijf wat zich inzet voor genderdiversiteit op de werkvloer. Bedrijven moeten hun producten en diensten namelijk van verschillende invalshoeken kunnen bekijken. Als je bijvoorbeeld in een bedrijf werkt met alleen maar mannen, maar de helft van de consumenten is vrouw dan helpt het natuurlijk ook als je vrouwelijke werknemers hebt. Hen heb je nodig om de producten en diensten ook aantrekkelijk te kunnen, maken voor de vrouwelijke consument. ‘’Het gaat erom dat de kwaliteiten van de vrouw die van de man kunnen aanvullen en andersom.’’ Daarbij blijkt uit onderzoek dat teams met mannen en vrouwen veel beter functioneren.

#1reasonwhy VS #GamerGate
Maar waarom werken er nou eigenlijk zo weinig vrouwen in de game-industrie? Deze vraag is door de jaren heen vaker gesteld. In 2012 twitterde een mannelijke gamer deze vraag op Twitter. Hierop wordt gelijk gereageerd door verschillende vrouwelijke game developers. Al snel wordt door hen de hashtag #1reasonwhy opgezet om deze problemen aan het licht te brengen.

Het valt waarschijnlijk al op te maken uit de verschillende tweets. Vrouwen worden behandeld als hulpjes, worden niet serieus genomen en in sommige gevallen is er zelfs sprake van seksuele intimidatie. De 26-jarige Juliette van der Laarse vindt het dan ook absoluut niet raar dat er zo weinig vrouwen in de game-industrie willen werken. Van der Laarse is de eigenaar van Reddlock, een onafhankelijk gamebedrijf. “Je wordt als vrouw gewoon bijna veroordeeld. Ik merk bijvoorbeeld dat ik eerder serieus word genomen als ik aankom in een joggingbroek, dan wanneer ik er vrouwelijk uitzie,” vertelt Van der Laarse. ‘’Het lijkt soms wel alsof mannen zich de hele game-wereld hebben toegeëigend. En sommigen zien vrouwen daarom als een bedreiging. Alsof wij die wereld komen afpakken.’’

Dat vrouwen worden gezien als een bedreiging is terug te zien in 2014. Want echt openhartig reageren de game fans er niet. Zij maken een comeback met een compleet nieuwe hashtag: #GamerGate. Dit was bedoeld als een aanval op de vrouwelijke game developers en journalisten. Zij werden via twitter en andere social media gebombardeerd met doods- en verkrachtingsbedreigingen. Een voorbeeld hiervan is Anita Sarkeesian, een Canadees-Amerikaanse blogger, mediacriticus en feministe. Ze is de oprichter van Feminist Frequency waarin ze artikelen en video’s plaatst over vrouwen in games en films. In augustus 2014 ging het zelfs zo ver dat ze haar huis uit is gejaagd. Iemand op twitter bedreigde Sarkeesian en haar familie en beweerde zelfs haar adres te weten. En de bedreigingen gingen verder. Tijdens de Game Developer’s Choice award ceremonie in 2014 zou Sarkeesian een Ambassador Award ontvangen. Nog voor de prijsuitreikingen ontvingen zij een anoniem mailtje. Hierin werd gedreigd dat er een bom af zou gaan als Sarkeesians prijs niet werd ingetrokken.

De reacties van deze mannelijke game fans zijn zo heel gek nog niet. De plotselinge opkomst van #1reasonwhy, vormt voor hen een gevaar. Al jaren genieten zij van de verschillende games die voornamelijk door mannen zijn gemaakt. De opkomst van deze vrouwen zou dus misschien wel eens het einde kunnen betekenen van hun geliefde spellen.

Onafhankelijke games veranderen de industrie
Wat de oplossing voor het probleem in de game-wereld is, weet Van der Laarse ook niet. Wel probeert ze haar eigen steentje bij te dragen. ‘Er moeten meer vrouwen worden aangenomen. Dat probeer ik in mijn eigen bedrijf ook zo veel mogelijk te stimuleren. Op dit moment is het namelijk eerlijk verdeeld bij Reddlock. Ongeveer vijftig procent is man en vijftig procent is vrouw.’’ Het zijn juist onafhankelijke bedrijven zoals Reddlock die een verandering in de game-wereld brengen. Ze zitten niet vast aan een groter bedrijf of bepaalde commercie, waardoor ze ruimte hebben om te experimenteren met hun games. Hierdoor maken zij vaak artistieke games waarbij je out of the box moet denken. Ze gaan minder snel voor de stereotypische genderrollen. Bewust of onbewust helpen ze zo de vrouwenemancipatie de industrie in.

Zo ook het bedrijf KeokeN Interactive. Met hun recente game ‘Deliver Us The Moon’ werpen zij een nieuwe blik op de visualisatie van vrouwelijke personages in games.