Street art en graffiti door de jaren heen

Street art en graffiti zijn ooit ontstaan in New York, uiteindelijk overgewaaid naar Europa en naar Nederland. De afgelopen tijd hebben deze kunstvormen een flinke ontwikkeling doorgemaakt. Beide zijn in Nederland steeds populairder en haast niet meer weg te denken van muren, gevels en straten. Bovendien zal in Amsterdam het grootste Street art museum ter wereld in 2019 haar deuren gaan openen.  

 In februari 2017 stonden veel kunst- en nieuwswebsites er vol mee: ‘Grootste Street art museum ter wereld opent op NDSM-werf in Amsterdam.’ Het museum dat Street art Today zal gaan heten, zou eigenlijk in de zomer van 2018 al haar deuren openen. Door complicaties tijdens het renoveren is dit uitgesteld naar 2019. “Dit museum zal hoogstwaarschijnlijk een van de meest populaire toeristische trekpleisters in Amsterdam worden,” zegt professioneel graffiti-artiest Vincent Huibers. Huibers kent de mensen achter het nog niet geopende museum goed, hij is er zelfs al een paar keer binnen geweest en zal dus als geen ander weten wat men kan gaan verwachten. Zelf heeft hij ook een doek gemaakt dat tentoongesteld zal gaan worden. “Met een beetje geluk opent het museum in de zomer al haar deuren,” zegt hij hoopvol.

Dat Street art en graffiti de laatste jaren erg in trek zijn merkt ook Didi Steen. Steen geeft sinds 2018 namelijk Street art tours door Utrecht. Iedere eerste en derde zondag van de maand vertrekt Didi om elf uur vanaf het Neude, vervolgens kan men twee uur lang genieten van alle Street art en graffiti die Utrecht te bieden heeft. Zowel legale als illegale werken komen aan bod. “Met mijn tour wil ik mensen de wonderlijke wereld van graffiti laten zien en mensen verbazen door deze kunstvorm. ”Ook Huibers kan de stijgende populariteit van Street art en graffiti beamen: “Vooral Street art is de laatste jaren erg populair, het is echt helemaal hip en happening.” Vincent merkt dit vooral aan het aantal aanvragen die hij krijgt.

Street art en graffiti komen oorspronkelijk uit New York. In de jaren zeventig begonnen daar mensen met ‘tags’ te maken in metrostations, een tag is het zetten van een zelfgekozen naam oftewel handtekening. ‘Tagging’ is vandaag de dag nog steeds de bekendste vorm van graffiti. Een van de grondleggers van graffiti en Street art in de Verenigde Staten en nog steeds een belangrijk boegbeeld is Keith Haring. Rond 1980 begon hij als een van de eerste kunstenaars met het spuiten in metrostations in New York. Hij wilde zijn kijk op seksualiteit, drugsmisbruik, geboorte, dood en aids door middel van Street art met de buitenwereld delen. Keith Haring had zelf aids, hij is in 1990 aan de gevolgen hiervan overleden.

In 1974 in Bristol werd Banksy geboren. Deze Britse kunstenaar valt misschien wel de beroemdste Street artist ter wereld te noemen. Graffiti en Street art was zich toen aan het ontwikkelen. Toen Keith Haring werken maakte in metrostations in New York lag Banksy nog in zijn wieg, zonder enige weet wat hij later wel allemaal niet zou gaan bereiken. Inmiddels staat de Britse kunstenaar aan de top in de gevestigde kunstwereld. Zijn werken zijn inmiddels tonnen waard. Op 11 oktober 2018 werd een werk van Banksy verkocht voor 1,2 miljoen euro. De hoogste bieder ging er niet alleen vandoor met een werk van Banksy maar ook met een stukje kunstgeschiedenis. In het werk zat namelijk een shredder gebouwd, toen de veilingmeester met zijn hamer had geslagen en ‘verkocht’ riep vernietigde het kunstwerk zichzelf. Uiteindelijk werd de helft van het kunstwerk vernietigd.

Foto: The Guardian

Een van de eerste Nederlandse kunstenaars die zich bezighield met graffiti en Street art is Hugo Kaagman. In het einde van de jaren zeventig werd Kaagman bekend met zijn stencilkunst. Dit werd later ook de vaste werkwijze van Banksy. In Nederland startte de museale interesse in Street art en graffiti pas in 1983, toen werd de eerste tentoonstelling georganiseerd die in het teken stond van straatstijl. De tentoonstelling genaamd ‘graffiti’ was te bewonderen in het Boijmans van Beuningen en later in het Groninger museum. De tentoonstelling bracht echter wel de enige kritiek met zich mee. Critici vonden namelijk dat dit resultaat van vandalisme niet thuishoorde in het museum. Vanaf 1993 hield de museale interesse voor graffiti en Street art op. Pas vanaf het jaar 2000 ontstond deze belangstelling weer. De eerste grote tentoonstelling in Nederland sinds 1993 was de tentoonstelling Dutch Masters, Street art & Urban Painting in het GEM in Den Haag.

Vanaf deze tentoonstelling steeg de populariteit van graffiti en Street art in sneltreinvaart. Het feit dat graffiti en Street art zich nu naar het museum verplaatsen toont de omvang van de verworven populariteit voor Street art aan binnen de kunstwereld. In Nederland zijn nu meerdere musea die in het teken staan van graffiti en Street art. Zoals het Street Art Museum Amsterdam (SAMA), het Rotterdam Street art Museum en het nog niet geopende Street Art Today dat aan het NDSM-werf in Amsterdam zal openen. Ook worden er net zoals in Utrecht door het hele land maar met name in de randstad Street art tours georganiseerd. “Mensen weten soms niet wat voor mooie werken er zich in hun eigen stad bevinden,” zegt Didi Steen. In Amsterdam organiseert bijvoorbeeld Urban Art NOW in samenwerking met het Amsterdam Museum een nachtelijke tour, langs de mooiste ‘murals’ die het centrum van Amsterdam te bieden heeft.

Dat graffiti en Street art zich naar het museum verplaatsen is te wijden aan het feit dat artiesten erkenning krijgen voor hun werk. Ze ontdoen zichzelf van het illegale aspect door te gaan werken op canvas.

CHAS: “Graffiti is een manier om gezien te worden.”

Foto: Emma van Kampen

Vincent Huibers (47) is vanaf jongs af aan al bezig met graffiti. Hij begin als kwajongen met het zetten van tags. Uiteindelijk heeft hij van zijn ‘gevaarlijke’ hobby zijn beroep weten te maken. Hij heeft nu een goed lopend bedrijf, waar men hem kan inhuren voor het maken van graffiti muurschilderingen en kan zichzelf dan ook professioneel graffiti artist noemen. Werken maakte hij onder andere al voor grote bedrijven als Booking.com en PSV Eindhoven.

 “Mijn ouders zeiden altijd dat verkeerde vrienden de oorzaak zouden zijn, eigenlijk is dat ook wel zo.” Vincent had veel jongens om hem heen die bezig waren met graffiti, hierdoor maakte ook hij kennis met de wereld van graffiti. “Dat begon vooral met het maken van schetsen op papier en met viltstift mijn naam op lantaarnpalen schrijven.” Op een gegeven moment ruilde Vincent zijn viltstift in voor een spuitbus en werd het pas echt serieus. Eerst maakte Vincent vooral ‘tags’ en verspreide zo zijn handtekening door de stad. Vervolgens ging Vincent aan de slag met ‘pieces’ maken. “Eerst zag dat er natuurlijk niet uit, maar dat heeft zich uiteindelijk ontwikkelt tot iets dat er wel een beetje uit zag,” zegt hij lachend.

Wie door de straten van Nijmegen, Eindhoven of Venlo loopt moet opletten als hij de tag CHAS ergens ziet staan dat is namelijk Vincents tag. Vroeger ging hij echter door het leven als CAZ. “Er zit niet echt een betekenis achter, ik heb deze letters gekozen omdat ik dit mooie letters vind om te tekenen.” Na twee jaar kwam Vincent erachter dat er al iemand was met de tag CAZ, vandaar dat hij maar besloot om zijn naam te veranderen.

In Nijmegen waar Vincent is opgegroeid was de scene redelijk actief, veel jongens waren bezig met graffiti. “We naaiden elkaar ook op, je wilt altijd beter zijn dan een ander. Het is best competitief.” Op een gegeven moment liep het ook uit de klauwen en werd de graffiti scene in Nijmegen onder de loep genomen. “Er is toen een onderzoek gestart vanuit de spoorwegpolitie en de gemeentepolitie, iemand is daardoor een keer opgepakt en gaan praten,” vertelt Vincent. “Toen stond op een gegeven moment op ieders beurt de politie voor de deur met een huiszoekingsbevel, ik moest mee naar het bureau en daar zelfs een paar nachten blijven.”

Geen hobby zonder risico dus, maar vrijwel onvermijdelijk aangezien het in Nederland illegaal is om in de openbare ruimte graffiti aan te brengen. Wel zijn er aangewezen plekken waar het wel is toegestaan om graffiti te spuiten. “Op toegestane plekken kun je rustig bij daglicht op je gemak iets maken waar je veel tijd in kan steken.” Voor Vincent is het toch echt het illegale aspect dat de kick veroorzaakt. “Je maakt ‘s nachts iets en het idee dat overdag iedereen dat ziet geeft gewoon die kick.” Vincent is vandaag de dag dan ook nog af en toe weleens in voor het maken van een illegaal werk. “Voor mij persoonlijk is dat gewoon een belangrijk element van graffiti, af en toe heb ik dan ook nog wel is die drang om ook dat te blijven doen.” Vincent begrijpt dat sommige mensen graffiti bestempelen als vandalisme: “Ik snap best dat mensen geen lelijk gezette tag op hun gevel willen.” Volgens Vincent kijken mensen in Nederland heel anders tegen graffiti aan dan in andere landen, vooral in bijvoorbeeld Zuid-Amerika en Azië zien mensen graffiti anders. “Daar gaan mensen er veel soepeler mee om, als je daar iets wilt spuiten op de zijgevel van iemands huis zijn ze daar meestal cool mee en vinden ze het alleen maar leuk.”

Voor Vincent gaat het bij graffiti met name om het esthetische en minder om de boodschap zoals bij Street art. “Wat je wilt is het zo vaak en zo mooi mogelijk spuiten van je tag, passie voor graffiti moet je belangrijkste drijfveer zijn.” Vincent beschouwd zichzelf niet als super getalenteerd op creatief gebied. “Ik was ook niet bepaald een uitblinker in tekenles op school,” zegt hij lachend. De interesse en passie hebben ervoor gezorgd dat hij nu staat waar hij staat. Ondanks dat de liefde voor graffiti er altijd was, is dit niet altijd het gene geweest waar Vincent zijn brood mee verdient. “Eerst werkte ik in de evenementenbranche, uiteindelijk liep dit niet meer lekker en besloot ik voor mezelf te beginnen en voor de graffiti te gaan.” Vincent had her en der al wat aanvragen voor bijvoorbeeld een muurschildering op een kinderkamer of rolluik. Hij besloot om hiervoor een website te maken. “Deze liep boven verwachting goed, ik kreeg behoorlijk wat aanvragen.” Uiteindelijk ging het zo goed dat hij nooit meer wat anders is gaan doen.

Veel Nederlandse graffiti artiesten waar Vincent tegenop kijkt hebben ook een carrière opgebouwd in de kunstwereld. “Die maken ook echt schilderijen en verkopen ze voor heel veel geld, dat is iets wat ik ooit ook wel zou willen bereiken.” Werk waar Vincent trots op is zijn de muren die hij heeft gemaakt voor het nieuwe hoofdkantoor van Booking.com. “Daar zitten echt een paar muren tussen die ik heel mooi vind geworden, deze heb ik ook echt in mijn graffiti stijl op de muren gezet.” Ook tussen zijn vrije werk zitten muren waar hij heel tevreden over is. Vincents stijl valt te kenmerken door de connectie tussen zijn letters en de beweging van de letters. Daarnaast let hij goed op zijn kleurgebruik en vindt hij het belangrijk dat er veel diepte en lagen in zijn werk zitten.

“Graffiti is een manier om gezien te worden zonder eigenlijk gezien te worden. Je maakt het, mensen zien wat er op de muur staat maar zelf blijf je toch anoniem.” Vincent denkt dat veel jongens dan ook met graffiti beginnen omdat ze in hun jeugd niet genoeg gezien werden, door bijvoorbeeld hun ouders of omgeving. “Ik denk dat dit een beetje de gemene deler is tussen heel veel graffiti artiesten.” Bij Vincent was dit dan ook niet anders. “Mijn ouders waren binnenvaartschippers, dus ik zat vanaf mijn zesde op een internaat.” Vincent zag zijn ouders maar een keer in de twee weken, in het weekend en in de schoolvakanties. “Ik denk dat je dan ook wel kan zeggen dat ik mij als kind niet altijd gezien voelde.” Graffiti had voor hem een bepaalde aantrekkingskracht, dit resulteerde in overal zijn naam opschrijven. Op die manier voelde Vincent zich wel gezien.

Hoe maak je een tag?

Foto: Emma van Kampen

Het lijkt misschien simpel maar achter alle graffiti die je op straat aan treft zit toch echt een bepaalde techniek. Graffiti artist Vincent Huibers geeft een paar van zijn geheimen weg en legt uit hoe je een tag maakt en wat hiervoor nodig is.

Graffiti in de buurt

In ieder stad of dorp in Nederland is het wel te vinden: Graffiti en Street Art. Zelfs in een klein dorp als Driebergen is het te vinden, als je maar goed zoekt en je ogen open houdt. In deze fotoreeks wordt de graffiti die te vinden is in Driebergen in beeld gebracht. Met in de hoofdrol SAAR een artiest die met haar diepgaande teksten menig Driebergenaar aan het denken doet zetten. 

Door heel driebergen zijn van dit soort tags en pieces te vinden. Met name in de buurt van het winkelcentrum, de snelweg en parkeerplaatsen zijn er veel te vinden. De verf is bij veel werken vervaagd, velen gaan dan ook al een aantal jaar mee. Rijkswaterstaat heeft enkele kunstwerken weggehaald op de geluidswallen aan de A12, ondanks dit zie je de graffiti nog steeds zitten.

Foto’s: Emma van Kampen

De teksten van SAAR, springen boven de rest uit. De teksten zijn diepgaand, hebben een boodschap en zetten je aan het denken. En überhaupt een aanleiding om verdieping te zoeken in Street art en graffiti. De teksten van SAAR inspireren, deze zijn te vinden op het station van Driebergen-Zeist en in het centrum, helaas zijn meerder van haar teksten verwijderd.

Foto’s: Emma van Kampen

“Je woorden en je daden zo één in harmonie, de onbeholpen paden waarop ik weer steeds  jouw voetstappen zie.”

Deze quotes waren ooit te vinden in Driebergen maar zijn helaas verwijderd.

Foto’s: Hugo Zelders

“Elke berg bestaat uit zandkorrels”

“De muren waar wij tegenaan lopen zijn ooit door ons gebouwd”

“Naakt zijn wij zo ongelooflijk kwetsbaar, dat we eigenlijk zo verschrikkelijk wij zijn.”

Naast SAAR lijkt er een andere artiest te zijn verschenen in Driebergen, genaamd:. Deze werken zijn vrij recent aangebracht.

Foto’s: Emma van Kampen

Wie liefhebber is van graffiti, zal dan ook graag nieuw werk van zowel SAAR als NANO willen zien. Zolang het echter niet op mens eigen gevel is.

Het mooiste kunstwerk dat in Driebergen te vinden valt, is een groot werk gemaakt om graffiti juist te bestrijden. Men spoot voor het kunstwerk steeds de muur vol, Jumbo heeft haar eigen antwoord hierop gegeven.

Als je om je heen kijkt zie je meer dan je denkt. Graffiti en Street art leven, zelfs in Driebergen.